Efnisflokkur: Evrópusambandið
-
ESB stofnar 115 milljóna evra hernaðarinnviðasjóð sem er opinn fyrir íslensk fyrirtæki
Evrópusambandið hefur stofnað nýja áætlun, AGILE, með 115 milljóna evra fjárhagsramma til að styðja litlar og meðalstórar fyrirtæki sem þróa nýjar varnarlausnir. Áætlunin styður 20–30 verkefni, getur og er ætlað að taka til starfa að fullu snemma árs 2027. Fyrirtæki frá ESB-ríkjum, Úkraínu og EFTA-löndunum (Íslandi, Liechtenstein, Noregi og Sviss) geta tekið þátt.
-
Úkraínskar drónar drifu úr sambandi þrjá stærstu gagnaver Yandex í Rússlandi
Þann 8., 9. og 11. október 2026 beittu úkraínskir drónar þremur af fimm stærstu gagnaverum Yandex í Rússlandi í Rjasan-, Kalúga- og Vladímír-fylkjum. Samkvæmt gögnum Cloudflare Radar féll svokallaður „bot-trafík“ frá neti Yandex úr u 200–300% af tveggja vikna hámarki í um 57% eftir fyrstu árásina og niður í 0,3–0,4% eftir þá þriðju. Zelensky sagði á Varsjávaröryggisráðstefnunni að „orðið væri léttara að anda“ á samfélagsmiðlum þegar botsfjöldinn minnkaði, og Timothy Snyder og þingmaðurinn Tomasz Zdechovský sögðu að bots sem styðji Trump og AfD gætu verið hýst á rússneskum netþjónum. Athuganir sýna þó að sú túlkun er umdeild.
-
Zelenskyy og von der Leyen tilkynna 3 milljarða evra hernaðaraðstoð til Úkraínu
Í símtali 11. október tilkynnti forseti Úkraínu Volodymyr Zelenskyy að ESB muni úthluta Úkraínu um þremur milljörðum evra í hernaðaraðstoð næstu viku (12.–18. október), fjármunum sem ætlað er til kaupa á drónum og eldflaugum. Forseti framkvæmdastjórnar ESB Ursula von der Leyen staðfesti að ESB myndi afhenda Úkraínu aukafé í þessari viku til dróna og eldflauga og lýsti stuðningi við kall Zelenskyy eftir vopnahléi. Zelenskyy greindi jafnframt frá nýjum rússneskum árásum á orkuinnviði í Kænugarði og í Kharkiv-fylki, sem hann sagði hafa átt sér stað eftir yfirlýsingu Bandaríkjaforseta um orkutengt vopnahlé.
-
Trump og Putin semja um 300–3 milljón tonn af rússnesku dísilolíu – Trump krefst nýs forseta í Úkraínu
Þann 9. október tilkynnti Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, eftir símtal við Vladimir Pútin, forseta Rússlands, að samkomulag hefði tekist um að 300.000 til 3 milljónir tonna af rússnesku dísilolíu yrðu settar á bandaríska og heimsmarkaði. Kremlín aflétti útflutningsbanni sínu á dísilolíu og bandaríska fjármálaráðuneytið gaf út tímabundið leyfi til 7. apríl 2027. Trump gagnrýndi síðan harkalega Volodymyr Zelenskyy, forseta Úkraínu, og sagði að „komi tími til að Úkraína velji nýjan forseta“. Zelenskyy svaraði með því að kalla ákvörðunina „veikleika“ og „gjöf til Pútins“. Samningurinn féll saman við yfirstandandi viðræður fulltrúa Bandaríkjanna, Úkraínu, Evrópu og NATO í Miami, sem stóðust fyrir til að ræða leiðir til að enda stríðið.
-
Eistland vill auka aðstoð við Úkraínu til að eyðileggja rússneska olíuhreinsistöðvar
Eistlands forsætisráðherra Kristján Míkal lagði til að aukin aðstoð við Úkraínu yrði rædd á næsta leiðtogafundi Evrópuráðs svo Úkraína geti eyðilagt rússneskar olíuhreinsistöðvar. Tillagan er svar við samningi Bandaríkjanna og Rússlands um kaup á 4,8 milljónum tonna af rússnesku díselolíu, sem Míkal kallar stórt mistök.
-
Tusk og Zelensky í símtali – Pólland og Evrópa standi með Úkraínu
Donald Tusk, forsætisráðherra Póllands, og Volodymyr Zelensky, forseti Úkraínu, áttu símasamtal 11. október þar sem Tusk lofaði fullri pólskri og evrópskri samstöðu með Úkraínu. Zelensky greindi Tusk frá varnarþörfum Úkraínu og sagði að umfangssamra rússneskra árása og óstöðugleikaáráttu hefði vaxið verulega. Leiðtogarnir samræmdi diplómatíska undirbúning fyrir fundi á vettvangi ESB í Brussel.
-
Trump og Putin semja um að leyfa aftur útflutning á rússnesku dísilolíu – evrópskir leiðtogar harðlega gagnrýna samninginn
Þann 9. október 2026 tilkynnti Donald Trump um símtal við Vladimir Putin og samning um að opna bandarískan markað fyrir rússnesku dísilolíu. Bandaríska fjármálaráðuneytið gaf út tímabundna almenna leyfi (General License No. 135) sem leyfir innflutning og sölu á rússnesku dísilolíu til 7. apríl 2027. Trump sagði Rússland munu afhenda yfir 300.000 tonnum strax, 500.000 í nóvember og milljón tonna síðar. Volodymyr Zelensky gagnrýndi samninginn harðlega sem veikleika og „afmælisgjöf“ handa Putin, en Kaja Kallas og leiðtogar Eystrasaltsríkja, Bretlands, Þýskalands, Svíþjóðar og Finnlands sögðust ekki mynwa þrýsting á Rússland. Framkvæmdastjóri ESB-ráðherrafundar 12. október á að samþykkja stærsta refsiaðgerðapakka gegn Rússlandi síðan stríðið hófst.
-
Trump kallar eftir nýjum forseta í Úkraínu – daginn eftir viðskipti Bandaríkjanna og Rússlands um díselolíu
Þann 10. október sagði Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, að Úkraína þyrfti nýjan forseta sem gæti gert samning um að binda endi á stríðið við Rússland. Trump gagnrýndi Volodymyr Zelensky harðlega og sagði hann getað endað stríðið „mörgum, mörgum sinnum“ en kosið að gera það ekki. Yfirlýsingin kom daginn eftirra Önnur Trump tilkynnti samning við Vladimir Putin um að Rússland myndi flytja milljónir tonna af díselolíu til Bandaríkjanna og heimsmarkaðar, og að Bandaríkin hefðu gefið út leyfi til að fresta tengdum refsiaðgerðum. Zelensky gagnraraði samninginn sem „afmælisgjöf til Pútín" og sagði að hann myndi gefa Moskvu auknar tekjur til að halda stríðinu áfram. Úkraínskur utanríkisráðherra svaraði því að Zelensky nyti stuðnings þjóðarinnar og að Úkraínumenn einir ættu að ákveða hver stýrir landinu.
-
Svissneska stofnandi rússneska netverkisins „Rybar" handtekinn í Svartfjallalandi
Lögregla í Svartfjallalandi, í samvinnu við öryggisstofnun landsins (ANB), handtók föstudaginn 9. október stofnanda rússneska netverksins „Rybar", Mikhajlo Svintsjúk, eiginkonu hans Valeríu Svintsjúk og þrjá aðra rússneska ríkisborgara í bænum Risan við Kotornafjörð. Öllum fimm var vísað úr landi og dvalarleyfi þeirra afturkölluð, með vísan til þjóðar- og innanríkisöryggis. Við leit var gerð upptaka á flókinni stafrænni búnaði, dróna, myndavél, GoPro og farsímum.
-
Úkraína flytur út rafmagn til ESB á meðan innlendum notendum er lokað frá rafmagni
Þann 9. október voru neyðarrafmagnsrof sett á í nokkrum héruðum Úkraínu vegna erfiðleika í orkukerfinu eftir endurteknar rússneskar árásir. Þrátt fyrir að raforkuframleiðsla í landinu sé meiri en neysla og rafmagn sé flutt út til Evrópusambandsins, getur Orkuflutningsfyrirtækið (Укренерго) ekki flutt orku frá vestri til austurs vegna skemmra flutningslína. Orkusérfræðingar gagnrýna þá stefnu að flytja út rafmagn á sama tíma og heimamenn verði fyrir rofum.
-
Schröder sótti 74 ára afmæli Pútins í Moskvu – Merz „hneykslaður“
Fyrverandi kanslari Þýskalands, Gerhard Schröder, fagnaði 74 ára afmæli Vládímírs Pútins heima hjá rússneska forsetanum í Moskvu þann 7. október. Kreml sagði að Pútin hefði frétt af komu Schröder úr fjölmiðlum og boðið gamla vini sínum heim. Kjarnorkustjórn Þýskalands, Friedrich Merz, gagnrýndi heimsóknina harðlega og lýsti yfir „djúpum hneykslun" og „algerlega siðlausu" athæfi Schröder.
-
ESB samþykkti nýtt þvinganaaðgerðapakka gegn Rússlandi – Eistland fékk eitt fyrirtæki tekið af listanum
Sendiherrar ESB-ríkjanna náðu 7. október samkomulagi um nýjan þvinganaaðgerðapakka gegn Rússlandi, þann 22. í röðinni. Listinn nær yfir 743 einstaklinga og 826 lögaðila tengda rússneska heriðnaðarþyrpingunni. Að beiðni Eistlands voru eitt rússneskt fyrirtæki og einn tengdur einstaklingur teknir af upphaflegum drögum, þar sem fyrirtækið skiptir sköpum fyrir hráefnisinnflutning NPM Silmet í Eistlandi. Utanríkisráðherrar ESB eiga að staðfesta pakkann formlega á fundi 12. október.
-
Lithein, Eistland og Lettland sameinast um bann við flutningi rússnesks korns um ESB
Litheyski forsætisráðherrann Mindaugas Sinkevičius tilkynnti að Litháen myndi leggja til í ESB bann á flutningi rússnesks korns um yfirráðasvæði sambandsins. Jafnframt yrði lagt til að einstakir rússneskir stóriðnaðarmenn úr landbúnaðargeiranum, sem styðja stríðið, verði settir á ESB-refsilista. Forsætisráðherjar Eistlands og Lettlands og forseti Litháen undirrituðu sameiginlegt bréf til leiðtoga ESB þar sem kallað er eftir slíku banni.
-
Rússar skutu á farþegabifreiðar í Kramatorsk – að minnsta kosti 30 látnir
Rússneskar hersveitir rændust gegn Kramatorsk í Donetsk-héraði 8. október og skutu tveimur farþegabifreiðum (marshrutka) í miðbænum. Tölur yfir látna hækkuðu hratt: fyrst var tilkynnt um að minnsta kosti 12 dauða, en síðar leiðangraði forseti Filashkin í Donetsk að talan væri komin upp í 30. Alþjóðlegar fréttastofur hafa einnig birt tölu upp á 33. Rannsókn á stríðsglæpi hefur verið opnuð og alþjóðlegir aðilar hafa fordæmt árásina.
-
Bandarísk og rússnesk yfirvöld ræða endurvakningu Nord Stream - Hvíta húsið neitar að umræðan eigi sér stað
Bandarískir og rússneskir embættismenn, þar á meðal sérlegur sendiherra Bandaríkjaforseta Jared Kushner og nátengdur ráðgjafi Vladimírs Pútíns, Kirill Dmitrijev, hafa á undanförnum vikum rætt um að laða bandarískan fjárfesti að endurreisn Nord Stream gasleiðslnanna. Hvíta húsið segir þó að engar nýlegar umræður hafi átt sér stað um Nord Stream sérstaklega. Þýskaland og önnur Evrópuríki eru talin munu mótmæla endurvakningu leiðslnanna harðlega.
-
ESB sendiherrar samþykktu stærstu einstaklingsþvingunaraðgerðir gegn Rússlandi – 743 einstaklingar og 826 fyrirtæki á listann
Sendiherrar aðildarríkja ESB náðu 7. október samkomulagi um að bæta 743 einstaklingum og 826 fyrirtækjum tengdum rússneska heriðnaðarvæðingunni við ESB-viðurlagasamþykktina. Þá voru 77 einstaklingar sem „kjörnir“ voru í rússneska þingið (rússnesku ríkisþingi, Duman) af hernumdu svæðum Úkraínu einnig settir á listann, auk þriggja meðlima rússnesku kjörstjórnarstofnunarinnar. Endanleg samþykkt er á dagskrá utanríkismálaráðherrafundar ESB í Lúxemborg 12. október.
-
Ungverland lét falla málskotshindrun sína gegn útgáfu tveggja ESB-viðræðuklasa fyrir Úkraínu
Ungverland samþykkti 7. október að hverfa frá mánuða löngu málskoti sínu gegn því að opna ESB-aðildarviðræðuklasa 2 (innri markaður) og 3 (samkeppnishæfni og hlílegur vöxtur) fyrir Úkraínu. Vinnuhópur ráðsins um stækkun (COELA) samþykkti skimunarniðurstöður fyrir báða klasana og sendiráðamenn aðildarríkjanna á Coreper samþykktu að senda Úkraínu og Moldóvu bréf þar sem þess er óskað að þær leggji fram viðræðustöðu sína. Ef allt gengur að óskum verður milliríkjaþing haldið 13. október til að opna klasana formlega.
-
Úkraína fékk 1,2–1,24 milljarða evra greiðslu frá ESB fyrir drónur og eldflaugar
Úkraína fékk nýja greiðslu upp á um það bil 1,2–1,24 milljarða evra frá Evrópusambandinu undir Ukraine Support Loan-áætluninni, samkvæmt tilkynningu forsætisráðherra Serhiy Koretsky á X þann 7. október. Fjármunirnir eru ætlaðir til kaupa á drónum, drónavarnartækjum, drónaskotfærum og eldflaugum sem framleiddar eru af úkraínskum fyrirtækjum, og hafa allar síðustu útgreiðslur ársins verið ráðstafað til varnarmála í þeim skilningi.
-
Framkvæmdastjórn ESB samþykkir umbúðir um stækkunarumbætur – landbúnaðarhafar í Úkraínu fá sérstaka meðferð
Hinn 6. október samþykkti háskóli framkvæmdastjórnar ESB í Strasbourg tillögupakka um stefnumótun fyrir stækkun, sem ætlað er að undirbúa sambandið fyrir nýja aðildarríki, þar á meðal Úkraínu. Utanríkstækifærisstjóri Marta Kos kynnti tillögurnar, sem fela í sér aukna notkun á hæfisátriðakosningu í stað einróma, sterkari varnir gegn afturför í réttarríki, nýja „stigvaxandi samþáttun“ fyrir lengst komnu umsækjendur og sértviður fyrir landbúnað Úkraínu í tengslum við Cluster 5. Leiðsögukort fyrir Úkraínu, Moldóvu, Svartfjallaland og Albaníu verða kynnt 28. október, og fyrsta umræðan á æðsta stigi fer fram á leiðtogafundi Evrópuráðsins 15.–16. október.
-
Drónar sópuðu tveimur kaupskipum í svæði Búlgaríu – eitt sökk og áhöfn er talin af
Þann 6. október urðu tvö kaupskip fyrir drónaárás í efnahagslögsögu Búlgaríu í Svartahafi. ALFA WATAN, sem sigldi undir fána Tógó, hlaut alvarlegar skemmdir og sökk austan við búlgarsku ströndina. ABLE, undir fána Palaú, kviknaði í eldi og allir 18 skipverjar voru fluttir um borð í búlgarsku ferjuna DIOSCURIA. Áhöfn ALFA WATAN er talin af. Ráðherra Búlgaríar lýsti árásinni sem „grófu broti á þjóðarétti“ og sagði að ekki væri enn hægt að staðfesta hvaða ríki ætti drónana.