Trump og Putin munnvíðu um milliliðir – og um kaup á rússneskum díesil

Hvers vegna þetta skiptir máli

Þetta markar skarplega breytt stefnu Bandaríkjanna gagnvart stríðinu: í fyrsta skipti lét Trump taka skref sem opberlega léttir á þvingunum gagnvart rússnesku orkunni á meðan Úkraína var að gera loftárásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar. Samhliða beindi Trump persónulegum þrýstingi á Selenskí og sagði að „tími sé kominn fyrir Úkraínu að kjósa nýjan forseta“ – staðhæfing sem Kreml hefur lengi haft á stefnuskránni. Pútín notaði sama símtal til að staðfesta að markmið Rússlands í stríðinu séu óbreytt, sem útilokar raunverulegar friðarviðræður samkvæmt mati ISW. Tvíflokkshópur á þingi svaraði með lagasetningu til að loka á rússnesk olíukaup, og evrópskir leiðtogar lýstu yfir andstöðu, svo við sjáum á sama tíma opna gjá milli Hvíta hússins og bæði Washingtonarstofnana og evrópsku höfuðborganna. Elon Musk, sem stýrir aðgangi Úkraínumanna að Starlink gervihnattatengingu, lýsti yfir stuðningi við að skipta um leiðtoga, sem bætir viðskiptalegu valdi ofan á pólitískan þrýsting.

Hvað gerðist

Þann 9. október 2026 áttu Donald Trump Bandaríkjaforseti og Vladímír Pútín Rússlandsforseti símtal. Þar samþykktu þeir að Rússland myndi afhenda á bilinu 300.000 til 3 milljónir tonna af díesileldsneyti til Bandaríkjanna og heimsmarkaðarins. Fyrir símtalið hafði Kreml fellt út útflutningsbann á díesli sem sett var í júlí 2026 í kjölfar árása Úkraínu á rússneskar olíuhreinsistöðvar. Bandaríkjafjármálaráðuneytið gaf út almennt leyfi til að heimila slík viðskipti til 7. apríl 2027.

Pútín notaði símtalið til að kenna Úkraínu um að friðarviðræður gangi ekki, og sagði að sögulegar árásir Úkraínu á rússneska kosningauppbyggingu á meðan á Dúmu-kosningunum í september stóð hefðu „gert það ómögulegt að hefja friðarviðræður strax aftur." Aðstoðarmaður Pútíns, Júrí Úshakóv, sagði að Pútín útilokaði möguleika á friðarviðræðum og að Rússland muni halda áfram bardögum þar til „öllum markmiðum stríðsins" er náð – markmiðum sem greiningaraðilar ISW segja jafngilda fullri kapitúlasi Úkraínu.

Trump lýsti því yfir að Pútín „mjög gjarnan vilji gera samning" og sagði að Rússland selji heiminum olíu á „mjög lágu verði." Hann gagnrýndi Selenskí harðlega og sagði að hann gæti endað stríðið en kjósi að gera það ekki, og að hann hefði átt að gera samning fyrir tveimur árum þegar hann hefði fengið mun hagstæðara samkomulag. Trump sagði að „tími sé kominn fyrir Úkraínu að kjósa nýjan forseta."

Selenskí svaraði því að ákvörðunin væri „veikleiki“ og „ósanngjörn og óheiðarleg," og sagði að samningurinn hefði verið gerður á bak við tjald meðan á samningaumleitunum Úkraínu og Bandaríkjanna í Miami stóð. Hann sagði að úkraínska samninganefndin í Bandaríkjunum væri notuð sem „slæða" fyrir samkomulagið við Pútín.

Elon Musk, eigandi Starlink gervihnattakerfisins sem úkraínskir hermenn nota, skrifaði á X að „Selenskí hafi farið of langt" og sagðist sammála Trump um að tími væri kominn fyrir nýjan leiðtoga.

Tvíflokksfrumvarps Dr. Brian Fitzpatrick, „Ronald Reagan Peace Through Strength Act," var kynnt 10. október til að loka á öll kaup Bandaríkjanna á rússneskri olíu, og á að fara fram með útskipunarreglu sem krefst 218 undirskrifta. Repúblikanaþingmaðurinn Don Bacon (Nebraska) samþykkti að vera meðhöfundur. Frumvarpið stendur frammi fyrir tímaskorti því atkvæðagreiðslur þingsins eru ekki fyrirhugaðar fyrr en eftir nokkrar vikur, kjörtímabilið endar í janúar, og það mun þurfa samþykki öldungadeildar og gæti mætt mótspyrnu Hvíta hússins.

Ýmsir bandarískir og evrópskir stjórnmálamenn gagnrýndu ákvörðun Trump. Keith Kellogg, fyrrverandi sérstakur fulltrúi Bandaríkjaforseta fyrir Úkraínu, sagði að hann trúi því ekki að Pútín hafi samþykkt samninginn af fúsum vilja og að Úkraínumenn hefðu rétt á að halda áfram árásum á olíuhreinsistöðvar. Boris Johnson, fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands, skrifaði á X að það væri „fáránlegt" að kenna Úkraínu um hækkun eldsneytisverðs. Estlenski forsætisráðherrann Kristen Míhal kallaði ákvörðunina „stórt mistök" og Kría Kallás, yfirmaður utanríkismála ESB, sagði að Evrópa myndi ekki slá af þrýstingi á Rússland.

Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum

Úkraínskir miðlar og embættismenn setja ákvörðunina í samhengi við beinan hagnað Pútíns af stríðinu: aflétting þvingana myndi „gefa árásamanninum milljarða til að halda stríðinu áfram," eins og Selenskí orðaði það. Fréttamenn sýna fram á að Zelenskí og utanríkisráðherra Sibíha hafi svarað Trump persónulega með því að halda því fram að val Úkraínumanna um forystu tilheyri úkraínska þjóðinni, ekki erlendum leiðtogum. Úkraínskir aðilar sögðu að samningaumleitunirnar í Miami hefðu verið „slæða" fyrir samkomulagið sem Trump gerði við Pútín á sama tíma, og að rússnesk loftárás á Zaporíjja stuttu síðar sýndi raunverulegar afleiðingar fyrir Úkraínu. Greining ISW staðfesti að fullyrðingar Rússlands um árásir á kosningauppbyggingu séu órökstuddar, og að markmið Rússlands í stríðinu útiloki raunverulegt friðarsamkomulag. Úkraínskir miðlar notuðu gagnrýni erlendra stjórnmálamanna – Kellogg, Johnson, Loomer, The Telegraph – til að undirstrika að alþjóðlegur þrýstingur væri ekki einróma stuðningur Trump.

Hvar frásögnum ber ekki saman

Ýmsar greinilegar árekstrar koma fram í heimildum. Trump og Pútín lýstu sama símtalinu á mjög ólíkan hátt: Trump sagði Pútín „mjög gjarnan vilja samning" en Pútín, í gegnum Úshakóv, afþakkaði friðarviðræður og sagði að Rússland muni halda áfram bardögum þar til öllum markmiðum er náð, sem ISW segir jafngilda fullri kapitúlasi Úkraínu. Þegar kemur að árásum Úkraínu á rússneskar olíuhreinsistöðvar, Trump, Musk og bandarísk umgjörð kenna þeim um hækkun eldsneytisverðs og réttlæta díesilsamninginn, á meðan Selenskí, Kellogg, Johnson og aðrir líta á þær sem lögmæta sjálfsvörn og benda á að raunverulegur uppruni verðþrýstings liggi í Mið-Austurlöndum og í þvingunum sjálfum. Á þriðja sviði deila heimildir um hvort Pútín hafi átt frumkvæði að samningnum eða ekki: rússneski stuðningsblaðamaðurinn Aleksandr Nevzorov heldur því fram að fyrri tankskip hafi þegar verið nærri bandarískum ströndum og að samkomulagið hafi í reynd verið gert fyrir 20. september, en opinberar heimildir staðsetja samninginn við 9. október símtalið.

Baksvið

Rússland setti útflutningsbann á díesli í júlí 2026 í kjölfar vaxandi árasa Úkraínu á rússneskar olíuhreinsistöðvar; það bann var fellt út snemma til að gera samninginn mögulegan. Á sama tíma hækkuðu eldsneytisverð verulega í febrúar á þessu ári eftir að bandarísk-ísraels hernaðaraðgerð hófst í Íran og Íran lokaði Hormuz-sundi. Kína herðði útflutningskvóta á díesli frá mars 2026 og stöðvaði útflutning tímabundið áður en samningurinn var gerður, sem átti þátt í að herða markaðinn. Á árinu hafði Musk takmarkað notkun Starlink gegn rússnesku yfirráðasvæði, þrátt fyrir beiðnir Selenska og finnska forseta Alexanders Stubbs. ISW hafði lengi metið að Kreml hafnað öllum málamiðlunartillögum frá Bandaríkjunum, Úkraínu og Evrópu og heldur áfram að gera Kyiv að skúffumanni í friðarferlinu.