Trump semur um kaup á rússneskum dísil og kallar „orkuvíðsluverið“ í gildi
Þann 9. október tilkynnti Donald Trump að hann hefði í símasamtali við Vladimir Pútín komið sér saman um að flytja 300 þúsund til 3 milljónir tonna af rússneskum dísileldsneyti til Bandaríkjanna og heimsmarkaðarins, og að Bandaríkin hefðu frestað viðeigandi þvingunum í sex mánuði. Tveimur dögum síðar sagði Trump að „orkuvíðsluverið“ milli Úkraínu og Rússlands tæki þegar gildi, en Volodymyr Selenskíj sagði tilkynninguna vera nýja fyrir sér og gagnrýndi að afnám refsiaðgerða væri „augljós veikleiki“. Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, sagði samninginn stríða gegn friðarstefnu bandamanna, og Kaja Kallas, ytri stefnumálastjóri ESB, varaði við því að víðsluver sem aðeins nær til olíuhreinsistöðva myndi einungis gagnast Rússlandi.
Helstu atriði
- 9. október: Trump samdi í símasamtali við Pútín um að flytja 300 þúsund til 3 milljónir tonna af rússneskum dísil til Bandaríkjanna og heimsmarkaðarins.
- Bandaríkin fresta refsiaðgerðum gegn útflutningi rússnesks eldsneytis í sex mánuði, og Kreml afnam útflutningsbann á dísil sem sett hafði verið í júlí 2026.
- 11. október: Trump tilkynnti um „orkuvíðsluverið“ á Truth Social og sagði báða aðila hafa samþykkt það; Selenskíj sagði tilkynninguna nýja fyrir sér.
- Selenskíj kallaði afnám refsiaðgerða „augljósan veikleika“; Trump svaraði með því að segja að „tími sé kominn fyrir Úkraínu að kjósa nýjan forseta“.
- Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, sagði samninginn stríða gegn friðarstefnu bandamanna og lofaði að viðhalda og efla refsiaðgerðir Kanadagegn Rússlandi.
- Kaja Kallas, ytri stefnumálastjóri ESB, varaði við því að víðsluver sem aðeins næði til olíuhreinsistöðva myndi gagnast Rússlandi þar sem landið hefur margar slíkar en Úkraína aðeins eina.
- 12. október: Utanríkisráðherrar ESB samþykktu stærsta refsiaðgerðalista sögunnar gegn Rússlandi með 1.646 færslum.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Bandaríkin fresta refsiaðgerðum gegn rússnesku eldsneyti í sex mánuði, sem opnar Rússlandi fyrir auknar tekjur af orkusölu á sama tíma og stríð þess gegn Úkraínu stendur. Trump tilkynnti jafnframt „orkuvíðsluverið“ án undangenginna viðræðna við Úkraínu, sem ESB-stjórnandi og kanadíski forsætisráðherrann segja stríða gegn sameiginlegri friðarstefnu bandamanna. Bein skoðanafærslá Trumps gegn Selenskíj, ásamt gagnrýni bandamanna, ýtti ESB í átt að stærsta refsiaðgerðalista sögunnar gegn Rússlandi.
Hvað gerðist
Þann 9. október tilkynnti Donald Trump að hann hefði í símasamtali við Vladimir Pútín náð samkomulagi um kaup á 300 þúsund til 3 milljónum tonna af rússneskum dísileldsneyti fyrir bandarískan og heimsmarkað, og að Bandaríkin hefðu frestað viðeigandi refsiaðgerðum í sex mánuði. Kreml hafði þegar afnumið útflutningsbann sitt á dísil, sem upphaflega var sett í júlí 2026 í kjölfar vaxandi úkraínskra árása á rússneskar olíuhreinsistöðvar. Trump tengdi samninginn beint við von um lægra eldsneytisverð, en greiningaraðilar sem CNN vitnar í draga í efa að rússneskt magn geti haft marktæk áhrif á heimsmarkaðsverð.
Um kvöldið 9. októher kallaði Volodymyr Selenskíj ákvörðunina veika og benti á að Trump hefði verið að semja við Pútín á meðan Úkraína og Bandaríkin áttu viðræður í Miami. Selenskíj sagði afnám refsiaðgerða „augljósan veikleika“ sem vinni Rússlandi í hag, og Trump svaraði með því að segja að „tími sé kominn fyrir Úkraínu að kjósa nýjan forseta“ og kenna Selenskíj um að friðarsamningur næðist ekki.
Þann 11. október tilkynnti Trump á Truth Social að „orkuvíðsluverið“ milli Úkraínu og Rússlands tæki gildi „frá þessu augnabliki“. Selenskíj sagði tilkynninguna nýja fyrir sér og bætti við að Úkraína væri reiðubúin að stöðva árásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar ef Rússland hætti árásum á ukrainska orkuinnviði, en Axios greindi frá því að víðsluverið nái aðeins til olíuhreinsistöðva.
Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, sagði í samtali við Selenskíj að samningurinn stríddi gegn friðar- og stöðugleikastarfí bandamanna og myndi auka fjárhagslegt svigrúm Rússlands til að fjármagna stríðið; hann lofaði að Kanada myndi viðhalda og efla refsiaðgerðir. Kaja Kallas, ytri stefnumálastjóri ESB, varaði við því að samkomulag sem aðeins næði til olíuhreinsistöðva myndi gagnast Rússlandi, enda eigi Úkraína eina slíka en Rússland margar. Þann 12. október samþykktu utanríkisráðherrar ESB í Lúxemborg stærsta refsiaðgerðalista sögunnar gegn Rússlandi, með 1.646 færslum.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Trump hélt því fram að dísilsamningurinn miðaði að lækkun eldsneytisverðs, en greiningaraðilar sem CNN vitnar í draga í efa að rússneskir sendingar geti hatt marktæk áhrif á heimsmarkaðsverð dísil. Scott Bessent, fjármálaráðherra Bandaríkjanna, kallaði evrópska gagnrýni á samninginn „hræsnislega“ og benti á að Evrópuríki hefðu greitt Rússlandi meira en þau hafi veitt Úkraínu frá upphafi stríðsins vegna ósjálfbærrar orkufíknar; Kaja Kallas fyrir hönd ESB og Mark Carney fyrir Kanada sögðu hins vegar að samningurinn stangaðist á við friðarstefnu bandamanna og kæmi Rússlandi einungis til góða. Trump kallaði 11. október-tilkynningu sína fullgert „orkuvíðsluver“ en Hvíta húsið skýrði síðar að það tæki aðeins til árása á olíuhreinsistöðvar; Selenskíj sagði tilkynninguna nýja fyrir sér og sagði Rússland þegar hafa brotið gegn henni. Á Fox & Friends sögðu Rachel Campos-Duffy að Selenskíj legði markvisst undir rússneskar olíuhreinsistöðvar til að „hjálpa Demókrötum“ og studdi kjör nýs leiðtoga, en Brian Kilmeade varði árásirnar sem hluta af stríðsvél Rússlands og kvað Pútín einn bera ábyrgð á stríðinu.
Baksvið
Í júlí 2026 hafði Kreml sett útflutningsbann á dísil þegar úkraínskar árásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar þrengdu að framboðinu; Kreml afnam bannið snemma til að gera sendingar til Bandaríkjanna mögulegar. Trump undirritaði í september refsiaðgerðalöggjöf (svokallaðan Lindsey Graham-lagabálk) sem að mestu tekur gildi 18. október, en með heimild forseta til undanþága sem stjórn hans er sögð nýta. Emmanuel Macron, forseti Frakklands, og Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, höfðu þegar í september nefnt hugmyndina um „orkuvíðsluver“ milli Úkraínu og Rússlands opinberlega.