Úkraína skortir 49,5 milljarða króna í ríkissjóði fyrstu níu mánuði ársins
Roksolana Pidlasa, formaður fjárveitinganefndar þjóðþingsins, greindi frá því að almenni sjóður ríkissjóðs hafi innheimt 49,5 milljarða króna minna en áætlun gerði ráð fyrir á fyrstu níu mánuðum 2026. Tveir þriðju hlutar hallans, 32 milljarðar króna, féllu á ágúst–september, og rekja má tekjuhallann að mestu til sífelldra rússneskra árása á úkraínsk fyrirtæki. Á sama tíma námu varnarútgjöld 61,3% af öllum útgjöldum almenna sjóðsins.
Helstu atriði
- Almenni sjóður ríkissjóðs vantaði 49,5 milljarða króna miðað við áætlun fyrstu níu mánuði 2026.
- 32 milljarðar króna af hallanum féllu á ágúst–september, samkvæmt Pidlösu.
- Pidlasa nefndi sífelldar rússneskar árásir á úkraínsk fyrirtæki sem meginástæðu tekjuhallans.
- Innflutnings-VSK vantaði 35,7 milljarða króna (6,8% af áætlun), innlend VSK 32,9 milljarða (11,4%) og innlendur vörugjald 19,1 milljarða (16,5%).
- Varnarútgjöld námu 2 billjónum króna, eða 61,3% allra útgjalda almenna sjóðsins.
- Um 22 milljarðar dollara af alþjóðlegum stuðningi voru notaðir til að standa undir útgjöldum almenna sjóðsins á tímabilinu.
- Annar hluti makrófjárhagsaðstoðar ESB nemur 4,26 milljörðum dollara; Pidlasa sagði að staðan yrði áfram alvarleg þar til hann berst.
- Varnarmálaráðuneytið spáir því að varnarútgjöld árið 2027 nemi allt að 175 milljörðum dollara.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Níu mánaða tekjuhalli ríkissjóðs nemur nú 49,5 milljörðum króna og tvö þriðju hans féllu á ágúst–september. Þegar svo til allir helstu skattstofnar – innflutnings-VSK, innlend VSK, vörugjald og arður – standa ekki undir áætlun, bendir það til kerfislægrar, en ekki einstakrar, versnunar. Varnarútgjöld eru orðin 61,3% allra útgjalda almenna sjóðsins og fjárhagur landsins er því í vaxandi mæli háður erlendu lánsfé og stuðningi. Pidlasa tengdi hallann beint við rússneskar árásir á fyrirtæki, sem færir vandann yfir á svið þess hvernig stríðið hefur áhrif á efnahagslífið. Staðan flækir enn frekar töf á öðrum hluta makrófjárhagsaðstoðar ESB, 4,26 milljarða dollara, og hættu á að 29,5 milljarða dollara alþjóðlegum stuðningi geti tapast, á sama tíma og varnarmálaráðuneytið spáir því að útgjöld til varnarmála árið 2027 geti numið allt að 175 milljörðum dollara.
Hvað gerðist
Roksolana Pidlasa, formaður fjárveitinganefndar þjóðþingsins, birti á Facebook gögn um afkomu ríkissjóðs fyrstu níu mánuði 2026. Samkvæmt henni vantaði almenni sjóðurinn 49,5 milljarða króna miðað við áætlun. Af þeim féllu 32 milljarðar á ágúst–september, sem er um það bil tveir þriðju hlutar heildarhallans. Helstu skattstofnar stóðust ekki áætlun: innflutnings-VSK skorti 35,7 milljarða króna (6,8% af áætlun), innlend VSK 32,9 milljarða (11,4%), innlent vörugjald 19,1 milljarða (16,5%) og arður og hluti hreins hagnaðar opinberra fyrirtækja 10,8 milljarða (16%). Á móti stóðust tekjur af tekjuskatti fyrirtækja áætlun um 29 milljarða króna (12%) og tekjuskattur einstaklinga og hergjalds 168 kíló (sjá næstu upphæð), eða 6,6 milljarða (2,6%). Heildartekjur almenna sjóðsins án erlendra styrkja námu 1,9 billjónum króna á tímabilinu; stærsti tekjustofninn var innflutnings-VSK, 491 milljarður króna. Útgjöld til varnarmála námu 2 billjónum króna eða 61,3% allra útgjalda almenna sjóðsins. Rúmlega 22 milljarðar dollara af erlendum stuðningi voru nýttir til að standa undir útgjöldum almenna sjóðsins. Pidlasa sagði að staðan yrði áfram alvarleg þar til annar hluti makrófjárhagsaðstoðar ESB, 4,26 milljarðar dollara, berst.
Baksvið
Undirbúningur þessara gagna á sér stað í röð átaka í ágúst–september. Forseti Zelenskíj sagði 24. ágúst að herinn skorti 27 milljarða dollara; fimm dögum síðar staðfesti varnarmálaráðherra Jevgen Khmara þá tölu og nefndi leiðir til að standa undir henni. Forsætisráðherra Serhij Koretskyj lýsti 1. september yfir harkalegu sparnaðarstigi fyrir útgjöld sem ekki tengjast vörnum, og 14. september varaði hann við því að fjármál ríkisins væru að nálgast hættumörk og að tafir á lagafrumvörpum gætu stefnt 29,5 milljarða dollara alþjóðlegs stuðnings í hættu. Fjármálaráðherra Serhij Martsenko sagði 4. september að spenna í ríkisfjármálum hefði ekki verið meiri síðan í upphafi fullnaðarinnrásarinnar. Pann 15. september sendu ESB-ráðherrar Valdis Dombrovskis og Marta Kos þinginu bréf þar sem gerð var krafa um lagabreytingar til að ESB-fjármögnun kæmist í framkvæmd, í kjölfar beiðni Úkraínu um 27 milljarða dollara til varnarmála. Stjórnin samþykkti 28. september ákvörðun um forgangsröðun ríkisútgjalda.