ESB framlengir þvingunaraðgerðir vegna Úkraínu um þrjú ár – Usmanov og Fridman teknir af listanum
Sendiherrar ESB náðu samkomulagi 22. september um að framlengja einstaklingsbundnar þvingunaraðgerðir ESB vegna Rússlands um 36 mánuði, til 22. september 2029, í skiptum fyrir að taka rússnesku milljarðamæringana Alisher Usmanov og Mikhail Fridman af listanum. Lettland, sem eina aðildarríkið stóð gegn því að taka þá af listanum, felldi niður mótmæli sín og sat hjá við atkvæðagreiðsluna, en tilkynnti að það myndi beita eigin innlendum þvingunaraðgerðum gegn þeim báðum. Úkraínska stjórnin gagnrýndi ákvörðunina harðlega.
Helstu atriði
- ESB-frambindingin gildir til 22. september 2029 – í fyrsta sinn í þrjú ár í stað sex mánaða
- Alisher Usmanov og Mikhail Fridman teknir af þvingunarlistanum í samkomulagi
- Ákvörðunin nær til um 3.000 einstaklinga og lögaðila; lettnesk yfirlýsing nefnir yfir 2.600
- Lettland stóð eitt gegn undanþágunum, felldi niður mótmæli og sat hjá við atkvæðagreiðsluna
- Lettland tilkynnti innlendar þvingunaraðgerðir gegn Usmanov og Fridman og felldi ný lög í kjölfarið
- Slóvakía þrýsti á að taka báða af listanum; Frakkland beitti sér fyrir Usmanov; Lúxemborg fyrir Fridman
- Úkraínski utanríkisráðherra Andrii Sybiha kallaði ákvörðunina skammarlega og sagði Moskvu fagna
Hvers vegna þetta skiptir máli
Þvingunarkerfið sem nær til um 3.000 einstaklinga og lögaðila var fallið úr gildi sjálfkrafa á miðnætti 22. september hefði samkomulag ekki náðst. Framlengingin um 36 mánuði í stað sex hækkar þröskuldinn fyrir frekari áskoranir, en að taka Usmanov og Fridman af listanum í kjölfar kröfu einstakra aðildarríkja setur fordæmi fyrir pólitískar undanþágur í framtíðinni. Hið opna ósætti Lettlands og Litháens við undanþágurnar sýnir innri sprungur ESB í stefnu gagnvart Rússlandi, og úkraínsk stjórn hefur hvatt öll aðildarríki til að beita eigin innlendum aðgerðum til að vinna gegn afleiðingunum.
Hvað gerðist
Sendiherrar ESB náðu 22. september 2026 samkomulagi um að framlengja einstaklingsbundnar þvingunaraðgerðir ESB vegna Rússa sem tengjast brotum á yfirráðasvæði Úkraínu um 36 mánuði, til 22. september 2029, í stað hefðbundinna sex mánaða. Sem hluti af samkomulaginu voru Alisher Usmanov og Mikhail Fridman teknir af listanum. Þingfastanefnd ESB (Coreper) fundaði í Brussel um morguninn og náði ekki samkomulagi í fyrstu, en írski forsætisráðherrann framlengdi síðan skriflegt atkvæðagreiðsluferli til kl. 15:00 að Kaupmannahafnartíma. Lettland, sem eina aðildarríkið stóð gegn undanþágunum, felldi niður mótmæli sín og sat hjá við atkvæðagreiðsluna, en tilkynnti á sama tíma að það hygðist beita eigin innlendum þvingunaraðgerðum gegn báðum. Ríkisstjórn Lettlands fól utanríkisráðuneytinu að undirbúa tafarlaust tillögur, lagastoð og frumvörp um innlendar aðgerðir. Fyrir samkomulagið hafði ESB 14. september framlengt kerfið um sjö daga vegna þrýstings frá Slóvakíu og Frakklandi. Framkvæmdastjórnin áformar að halda áfram að bæta nýjum nöfnum á listann. Auk þess ákvað ráðið að framlengja ekki þvingunaraðgerðir gegn þremur einstaklingum og einni stofnun, og að fjarlægja þrjá látna einstaklinga af listanum.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínskir miðlar setja pólitísku afleiðingarnar í öndvegi. Forseti Volodymyr Zelenskyy þakkaði Lettlandi opinberlega fyrir að styðja ekki undanþágurnar og sagði í samtali við Ursula von der Leyen í New York að merki um að aflétta þvingunaraðgerðum gegn rússneskum milljarðamæringum sætu sjálfseyðileggjandi og óframsýn. Utanríkisráðherra Andrii Sybiha var harðorðari og kallaði ákvörðunina skammarlega og órökstudda, sagði Moskvu fagna niðurstöðunni og hvatti öll ESB-ríki til að beita tafarlaust eigin innlendum aðgerðum gegn Usmanov og Fridman. Fréttamenn leggja áherslu á afstöðu Lettlands og Litháens og hlutverk Eystrasalts- og Norðurlandaríkja í að standast þrýstingnum, og lýsa þeim sem ríkjum með skýra afstöðu. Fyrirsagnir beina sjónum að þeim afleiðingum sem samkomulagið hefur á þvingunarkerfið í heild og því fordæmi sem það setur, og setja ákvörðunina fram sem pólitískan sigur Moskvu.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir greinir á um fjölda þeirra sem þvingunarkerfið nær til: flestar segja "nær 3.000" en yfirlýsing lettneskrar ríkisstjórnar nefnir "yfir 2.600". Einnig greinir á um hvaða ESB-ríki stóðu að kröfunum um að taka þá af listanum. Slóvakía er ávallt nefnd fyrir báða milljarðamæringana, en heimildir eru ekki sammála um hvort Frakkland var aðal-talsmaður Usmanovs eingöngu eða hluti af sameiginlegri Slóvakíu-, Frakklands- og Lúxemborgs-herferð sem einnig náði til Fridmans. Frakkland er annars vegar lýst sem þeim sem aðeins þrýsti á að taka Usmanov af listanum, og hins vegar sem hluta af samstilltu átaki sem einnig beindist að Fridman.
Baksvið
Þvingunarkerfi ESB vegna yfirráðasvæðis Úkraínu hefur verið í gildi síðan 2014 og var stóreflt eftir 2022 til að ná yfir Vladimir Pútín, rússneskt valdafólk, leiðandi milljarðamæringa og fyrrverandi forseta Úkraínu Viktor Yanukovych. Persónubundnar þvingunaraðgerðir ESB fela í sér frystingu eigna og bann við komu til ESB; framlenging krefst samstöðu allra 27 aðildarríkja, og ef samkomulag næst ekki falla þær sjálfkrafa úr gildi. Þann 14. september hafði ESB þegar framlengt kerfið um sjö daga vegna þrýstings Slóvakíu og Frakklands. Samkvæmt heimildum tengdist þrýstingur Frakklands á að taka Usmanov af listanum viðleitni til að tryggja lausn franskra ríkisborgara sem haldið er í fangelsum í Aserbaídsjan, og þrýstingur Lúxemborgs á að taka Fridman af listanum tengdist um 16 milljarða dala gerðardómskröfu sem Fridman hefur lagt fram gegn Lúxemborg vegna frystra eigna.