Litháen frymir eignir Fridmans og Usmanovs með þjóðlegum þvingunaraðgerðum

Hvers vegna þetta skiptir máli

Litháen brugðist einhliða til að halda þvingunaraðgerðum í gildi gegn tveimur rússneskum auðmönnum sem rétt var búið að taka af ESB-listanum, og sendi þannig skilaboð um að sum ESB-ríki muni ekki samþykkja að mildunar sé á takmörkunum gagnvart einstaklingum tengdum Kremli. Málið sýnir innri ósamstöðu innan ESB um þvingunaraðgerðir gegn einstaklingum — Slóvakía, Frakkland og Lúxembörgor ýttu á eyðingu á meðan Litháen, Lettland og Eistland fóru í þjóðlegar mótvægisaðgerðir. Eyðingarnar tengjast tilkynntum tvíhliða þrýstingi og lagalegum deilum: Frakkland á að hafa brugðist við þrýstingi frá Aserbaíjan eftir að þar voru franskir ríkisborgarar handhæfðir, og Lúxemborg glímir við $16 milljarða gerðardómsmál sem Fridman hefur höfðað vegna frystra eigna. Úkraínskir embættismenn sögðu slökunina óásættanlega, sem undirstrikar hvernig ákvarðanirnar snerta hagsmuni Úkraínu og áhrifasögu landsins í þvingunaraðgerðastefnunni.

Hvað gerðist

Litháen frymdi eignir rússnesku auðmannanna Mikhail Fridman og Alisher Usmanov með þjóðlegum þvingunaraðgerðum og tilkynnti ákvörðunina á samfélagsmiðlinum X þann 14. október. Utanríkisráðherra Litháens, Kęstutis Budrys, sagði að ákvörðun ESB um að fjarlægja þá af listanum yfir þvingunaraðgerðir hefði sent „röng skilaboð“ og að þvingunarþrýstingur á Rússland og þá sem gera stríð þess mögulegt verði að styrkja og viðhalda.

Bakgrunnur: Þann 22. september framlengdi ESB-ráðið þvingunaraðgerðir gegn um 3.000 einstaklingum og fyrirtækjum sem talin eru bera ábyrgð á ógnum gegn landsvæðislegri friðhelgi, fullveldi og sjálfstæði Úkraínu um 36 mánuði, til 22. september 2029. Við sömu framlengingu voru Fridman og Usmanov teknir af listanum.

Slóvakía og Frakkland áttu frumkvæði að því að Usmanov yrði tekinn af listanum; samkvæmt nokkrum heimildum var þrýstingur frá Aserbaíjan, eftir að a.m.k. tveir franskir ríkisborgarar voru handhæfðir þar, talinn hafa haft áhrif á Frakkland, en aserbaísk stjórnvöld neituðu þeirri túlkun. Lúxemborg krafðist þess að þvingunaraðgerðir gegn Fridman yrðu afnumdar; Fridman er í alþjóðlegu gerðardómsmáli gegn Lúxemborg og krefst um $16 milljarða í bætur vegna frystra eigna.

Litháen hafði áður bannað Fridman og Usmanov að koma til landsins og hóf beitingu þjóðlegra þvingunaraðgerða gegn þeim 25. september, meðal annars með fimm ára innreysisbanni. Eistland hefur einnig beitt sínar eigin þvingunaraðgerðir gegn þeim, og Lettland mótmælti eyðingu þeirra af lista ESB og ætlar að beita þjóðlegum takmörkunum.

Úkraínskir embættismenn gagnrýndu ákvörðunina harðlega. Utanríkisráðherra Andriy Sybiha sagði að slökun á þvingunaraðgerðum gegn viðskiptamönnunum væri óásættanleg og að forsendur fyrir skráningu þeirra á listanum væru óbreyttar. Vladyslav Vlasiuk, sérfræðingur forsetaskrifstofunnar um þvingunaraðgerðir, sagði að Úkraína hefði lagt til að auðmennirnir Vladimir Lisin (tengdur NLMK) og Vladimir Potanin (tengdur Nornickel) yrðu settir á listann í stað Fridman og Usmanov.

Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum

Allar tíu heimildir sem liggja fyrir eru úr úkraínskum fjölmiðlum eða fréttastofum og setja frymingu eigna Litháens fram sem beina viðbrögð við og áfellisdóm yfir ákvörðun ESB um að taka auðmennina tvo af listanum. Úkraínsku umfjöllunin dregur fram þjóðlegar þvingunaraðgerðir Litháens sem mótvægi við þá sem talin er veikja stefnu ESB og leggur áherslu á orð Kęstutis Budrys um að eyðingin hafi sent „röng skilaboð“. Heimildirnar setja ákvörðunina í samhengi við rússneska árásarstríðið gegn Úkraínu og draga fram yfirlýsingar úkraínskra embættismanna — einkum Andriys Sybiha — sem lýstu slökuninni óásættanlega. Þá er bent á að Úkraína lagði sjálf til að Vladimir Lisin og Vladimir Potanin yrðu settir á listann í staðinn.

Hvar frásögnum ber ekki saman

Heimildir eru ekki sammála um hvort Frakkland hafi brugðist við þrýstingi frá Aserbaíjan við að krefjast þess að Usmanov yrði tekinn af ESB-listanum. Nokkrir úkraínskir fjölmiðlar — þar á meðal Evropska Pravda, Radio Liberty, LIGA.net LB.ua, Ukrinform, Babel, hromadske, Forbes Ukraine, Ukrainska Pravda, Novynarnia og NV — segja að Frakkland hafi gert þetta eftir að Aserbaíjan handhóf a.m.k. tvo franska ríkisborgara. Aðrir, sem vitna í Reuters, benda hins vegar á að aserbaísk stjórnvöld hafi hafnað þeirri lýsingu og neitað að hafa beitt þrýstingi á París.

Baksvið

Þann 22. september framlengdi ESB-ráðið þvingunaraðgerðir gegn um 3.000 einstaklingum og fyrirtækjum sem talin eru bera ábyrgð á ógnum gegn landsvæðislegri friðhelgi, fullveldi og sjálfstæði Úkraínu um 36 mánuði, til 22. september 2029. Við sömu framlengingu voru Fridman og Usmanov teknir af listanum. Slóvakía stóð að baki kröfu um að Usmanov yrði tekinn af listanum; Frakkland studdist síðar við þá kröfu, samkvæmt heimildum undir þrýstingi frá Aserbaíjan eftir að a.m.k. tveir franskir ríkisborgarar voru handhæfðir, en aserbaísk stjórnvöld neituðu þeirri túlkun. Lúxemborg krafðist þess að Fridman yrði tekinn af listanum; hann á rektar á alþjóðlegu gerðardómsmáli gegn Lúxemborg og krefst um $16 milljarða í bætur vegna frystra eigna. Litháen hafði þegar bannað auðmönnunum að koma til landsins og hóf þjóðlegar þvingunaraðgerðir 25. september, meðal annars með fimm ára innreysisbanni. Eistland hefur einnig beitt þjóðlegum aðgerðum og Lettland stóð gegn eyðingunni og ætlar að setja þjóðlegar takmarkanir. Þvingunaraðgerðir ESB gegn einstaklingum krefjast samhljóða samþykkis allra 27 aðildarríkja og eru endurnýjaðar á sex mánaða fresti; ef samkomulag næst ekki falla þær sjálfkrafa úr gildi. Úkraína lagði til að auðmennirnir Vladimir Lisin, sem tengist NLMK, og Vladimir Potanin, sem tengist Nornickel, yrðu settir á listann í stað Fridman og Usmanov.