EU nær ekki samkomulagi um framlengingu viðskiptabanna gegn Rússum – nýr fundur 22. september
Fastanefndarfulltrúaráð ESB (Coreper) tókst ekki að ná samkomulagi 21. september um að framlengja einstaklingsbundnu viðskiptabannin gegn Rússlandi sem beinast gegn brotum á yfirráðasvæði og fullveldi Úkraínu. Slóvakía og Frakkland stóðu fast gegn því að láta nafn ríka Rússa, Alisher Usmanov og Mikhail Fridman, standa á listanum, en Lettland blokkaði tillögu um að fjarlægja þá í skiptum fyrir 36 mánaða framlengingu. Sendiherrar munu hittast aftur 22. september áður en gildistími regluverksins rennur út á miðnætti.
Helstu atriði
- Coreper náði ekki samkomulagi 21. september um 36 mánaða framlengingu á viðskiptabannareglunum; skrifleg atkvæðagreiðsla mistókst því ekki allir aðildarríkjanna skiluðu inn.
- Slóvakía krafðist þess að Alisher Usmanov og Mikhail Fridman yrðu fjarlægðir af listanum; Frakkland krafðist sömu fjarlægingar á Usmanov og vísaði til þjóðaröryggisástæðna.
- Lúxemborg þrýsti á að Fridman yrði fjarlægður, meðal annars vegna 16 milljarða dala gerðardómsmáls sem Fridman hefur höfðað gegn Lúxemborg vegna frystra eigna.
- Lettland blokkaði tillöguna um að fjarlægja Usmanov og Fridman í skiptum fyrir þriggja ára framlengingu; Lettlandsforsætisráðherra Andris Kulbergs staðfesti höfnunina opinberlega.
- Regluverkið nær yfir um 3000 einstaklinga og lögaðila, þar á meðal Vladimir Pútín, Sergei Lavrov, Viktor Medvedtsjúk og Viktor Janúkovytsj; án samkomulags fellur allt regluverkið úr gildi á miðnætti 22. september.
- Úkraínskir embættismenn – utanríkisráðherra Andríj Sybiha, varatryggðamálaráðherra Vsevolod Tsjentsov og forseti Volodymyr Zelensky – gagnrýndu harðlega hugmyndir um að fjarlægja Usmanov og Fridman af listanum.
- Sendiherrar ESB munu hittast aftur 22. september klukkan 9:00 að staðartíma í Kænugarði til að reyna enn á ný að ná samkomulagi.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Viðskiptabannareglur ESB ná til um 3000 einstaklinga og lögaðila sem tengjast Rússlandi og beinast gegn brotum á yfirráðasvæði og fullveldi Úkraínu, þar á meðal Vladimir Pútín og helstu rússneskum embættismönnum. Til að framlengja reglurnar þarf samþykki allra 27 aðildarríkja; án samkomulags falla allar einstaklingsbundnu viðskiptabannin úr gildi á miðnætti 22. september og frystar eignir verða teknar upp á ný. Deilur innan ESB – einkum kröfur Slóvakíu og Frakklands um að fjarlægja nafn ríka Rússa af listanum – sýna hversu viðkvæmur samþykktarferillinn er og hvernig stök aðildarríki geta mótað eða hindrað refsingaákvarðanir. Úkraína hefur lagst hart gegn því að víkja frá núverandi lista og lagt til lengri framlengingartíma og stækkun lista.
Hvað gerðist
Á fundum sínum 21 september tókst fastanefndarfulltrúaráði ESB (Coreper) ekki að ná samkomulagi um að framlengja viðskiptabannareglur gegn Rússlandi í tengslum við brot á fullveldi og yfirráðasvæði Úkraínu. Slóvakía og Frakkland stóðu fast á því að Alisher Usmanov og Mikhail Fridman yrðu fjarlægðir af listanum – Frakkland vísaði til þjóðaröryggisástæðna og Lúxemborg þrýsti einnig á að Fridman yrði fjarlægður, m.a. vegna 16 milljarða dala gerðardómsmáls sem Fridman höfðar í Hong Kong vegna frystra eigna. Írska forsetaræðið í ráði ESB lagði til að regluverkið yrði framlengt um 36 mánuði í stað hefðbundinna sex eða tólf mánaða, og að í skiptum yrði nafn Usmanov og Fridman tekið af listanum. Sendiherrar ESB náðu bráðabirgðasamkomulagi um þessa lausn, en við skriflega atkvæðagreiðslu um kvöldið skiluðu ekki allir aðildarríki inn atkvæðum. Lettland blokkaði samninginn; forsætisráðherra Lettlands, Andris Kulbergs, staðfesti höfnunina opinberlega og boðaði neyðarfundur ráðuneytis 22. september. Úkraínskir embættismenn – utanríkisráðherra Andríj Sybiha, varatryggðamálaráðherra Vsevolod Tsjentsov og forseti Volodymyr Zelensky – gagnrýndu tillöguna harðlega. Sybiha, í færslu á X, sagði að fjarlæging Usmanov og Fridman væri óásættanleg og sendi röng skilaboð til Moskvu og lagði til að viðskiptabann yrðu framlengd um 12 mánuði í stað sex, ásamt því að listarnir yrðu stækkaðir. Sendiherrar ESB eiga að hittast aftur 22. september klukkan 9:00 að staðartíma í Kænugarði til að reyna enn á ný að ná samkomulagi, áður en gildistími regluverksins rennur út á miðnætti.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Allir upprunalegu heimildirnar eru úkraínskar og endurspegla afstöðu stjórnvalda í Kænugarði. Úkraínskir embættismenn beita sér gegn því að víkja frá núverandi lista: utanríkisráðherra Andríj Sybiha kallar fjarlægingu Usmanov og Fridman „óásættanlega“ og „röng skilaboð til Moskvu“ og leggur til 12 mánaða framlengingu í stað 6 mánaða. Varatryggðamálaráðherra Vsevolod Tsjentsov lýsir undanþágum sem „hættulegum merkjum“ sem grafi undan valdi ESB. Forseti Volodymyr Zelensky gagnrýnir hugmyndir um að aflétti viðskiptabannunum og kallar eftir því að Evrópa sýni ríka Rússa hörku. Úkraínskar fréttir leggja áherslu á tæknileg atriði endurnýjunarferlisins (Coreper, skriflegar atkvæðagreiðslur, einróma samþykki) og hættuna á að allt regluverkið falli úr gildi, sem er óhagstætt fyrir Úkraínu. Einnig er bent á að stök aðildarríki ESB (Slóvakía, Frakkland, Lúxemborg, Lettland) geti mótað eða hindrað ákvarðanir sem varða Rússland.
Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum
Engar alþjóðlegar (ósjálfstæðar eða erlendar) heimildir voru tiltækar í inntakinu, svo ekki er hægt að draga saman samanburð á alþjóðlegri umfjöllun úr þeim gögnum sem hér liggja fyrir.
Baksvið
Viðskiptabannareglur ESB vegna brota á fullveldi og yfirráðasvæði Úkraínu voru fyrst settar 2014 og hafa verið endurnýjaðar á sex mánaða fresti. Frá 2022 hafa þær náð til Vladimirs Pútín, rússneskra stjórnvalda, leiðandi ríka manna og fyrrverandi Úkraínuforseta Víktors Janúkovytsj, auk Sergei Lavrov og Víktors Medvedtsjúk. Fyrri reglubundin endurnýjun var 14. mars þegar Slóvakía þrýsti til síðustu stundar á að Usmanov og Fridman yrðu fjarlægðir. 14. september framlengdi Coreper regluverkið aðeins um sjö daga (til 22. september) vegna kröfu Slóvakíu og Frakklands. Viðskiptabann gegn Usmanov og Fridman var sett 2022; ESB vísaði til „sérstaklega náninna tengsla“ Usmanovs við Pútín. Fridman er stofnandi rússneska Alfa-hópsins og var meðeigandi Sense Bank (áður Alfa-Bank Úkraína), sem úkraínska ríkið einkavæddi 2023 eftir að viðskiptabann voru sett á rússneska hluthafa. Fridman höfðar 16 milljarða dala gerðardómsmáli gegn Lúxemborg í Hong Kong vegna frystra eigna. 11 aðildarríki ESB hafa kallað eftir að afnema einróma samþykki sem leyfir stökum ríkjum að blokka viðskiptabannsákvarðanir. Írska forsetaræðið í ráði ESB lagði til að regluverkið yrði framlengt um 36 mánuði í stað sex eða tólf mánaða sem hluti af lausnartillögu.