Trump og Pútin semja um innflutning á rússnesku dísilolíu – fylgt af mótmælum í þingi og gagnrýni frá Úkraínu

Hvers vegna þetta skiptir máli

Þessi ákvörðun markar upptök á brotthvarfi á bannbandaríska þingsins frá 2022 gegn innflutningi á rússneskum orkugjöfum, sem sagt var ætlað að koma í veg fyrir að bandarískir fjármunir fjármagni stríð Rússlands gegn Úkraínu. Ákvörðunin var tekin án samráðs við þingið og aflaði gagnrýni beggja flokka. Hún tengist einnig þrýnaun Bandaríkjanna á Úkraínu um að hætta árásum á rússneskar olíuhreinsistöðvar, með hótunum um að stöðva vopnasendingar og upplýsingaskipti, og „orkuvíðmótshléi" sem Trump lýsti en Rússland hefur ekki staðfest að það samþykki.

Hvað gerðist

Þann 9. október 2026 komust Donald Trump og Vladimir Pútin að samkomulagi í síma um að hundruð þúsunda tonna af rússnesku dísilolíu yrðu flutt inn á bandarískan og heimsmarkað. Fjármálaráðuneyti Bandaríkjanna gaf út leyfi til að selja, afhenda, afferma og flytja inn rússneskt dísilolíu til 7. apríl 2027. Kreml lyfti snemma útflutningsbanni á dísilolíu sem komið var á í júlí 2026 vegna aukinna árása Úkraínumanna á rússneskar olíuhreinsistöðvar.

Ákvörðunin vakti hörð viðbrögð í bandaríska þinginu. Sjö öldungadeildarþingmenn báðum megin, Repúblikanar og Demókratar, sögðu hana brjóta gegn bandarískum lögum og bentu á að þingið hefði bannað innflutning á rússneskum orkugjöfum árið 2022. Þann 16. október lagði þingmaðurinn Gregory Meeks, æðsti lýðræðisþingmaður í utanríkismálanefnd, fram tvíflokksfrumvarpið „Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" sem myndi banna fjárfestingar bandarísku alþjóðlega þróunarfjárstofnunarinnar í rússneskum orkugeira, ógilda almenn leyfi frá OFAC og skylda Trump-stjórnina til að beita þvingunarviðurlitum gegn rússneskum orkugeira.

Þann 16. októfer undirritaði Trump einnig skipun sem frestar beitingu þvingunarviðurlita og tolla gegn Rússlandi samkvæmt „Graham-lögunum", sem undanþingið samþykkti með 86 atkvæðum gegn 11.

Forseti Úkraínu, Volodymyr Zelensky, gagnrýndi samkomulagið harðlega á blaðamannafundi í Brussel og sagði það hafa verið „óvænta" fyrir Úkraínu og að ákvarðanir hefðu verið teknar án samráðs. Hann benti á að umfangið, 300–500 þúsund tonna á mánuði, væri smár hluti af heimsnotkun (120 milljónir tonna á mánuði) og spurði af hvíju Bandaríkin geri ekki dísilolíusamning við Úkraínu í staðinn. Hann lýsti því yfir að hann teldi sig svikinn og kallaði ákvörðunina „ljóslegan veikleika" og „ekki sanngjarna" gagnvart bandalaginu. Fvormaður Ukrenergo, Volodymyr Kudrytsky, sagði fullyrðingar Trumps um áhrif á eldsneytisverð í Bandaríkjunum „algjöran bull" og benti á að bandarískar olíuhreinsistöðvar starfi við 97% afkastagetu og að rússneska dísilolían væri of lítil til að hafa áhrif.

Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum

Úkraínskir fjölmiðlar setja samkomulagið fram sem svik af hálfu Bandaríkjanna sem færi Rússlandi aukafé fyrir stríðið og hafi verið gert án nokkurs samráðs við Kíev. Zelensky gagnrýndi ákvörðunina harðlega og kallaði hana „ljóslegan veikleika" og sagði að „okkar lið sé einfaldlega notað sem skjól". Hann lagði til að Úkraína fengi loftvarnarflugeldavopn til að verja orkuinnviði á meðan á samningnum stæði, en fékk ekki samþykki.

Framhaldsfréttir leggja áherslu á þrýnaun Bandaríkjanna um að Úkraína hætti árásum á rússneskar olíuhreinsistöðvar, með hótunum um að stöðva vopnasendingar og upplýsingaskipti, og á ósamhverfu „orkuvíðmótshlésins" sem Trump lýsti, þar sem Úkraína á aðeins eina olíuhreinsistöð sem ekki starfar á fullum afköstum en Rússland á víðtækt net. Úkraínskir sérfræðingar eins og Kudrytsky og Kobolev telja að samningurinn hafi lítil áhrif á bandarískt eldsneytisverð og að Trump noti málið sem pólitíska herferð fyrir þingkosningar.

Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum

Alþjóðleg umfjöllun í þessum heimildum tekur rólegri nálgun en úkraínska umfjöllunin. Franskur forseti Emmanuel Macron kallaði ákvörðunina „óviðeigandi og óáhrifaríka" og sagði að rúmmálin sem þegar væru flutt út frá Rússlandi leysi ekki vandamál heimsmarkaðarins, og varaði við auknu traustleysi í samskiptum við Bandaríkin. Ungverskur forsætisráðherra Péter Magyar sá samninginn sem tækifæri fyrir Budapest og fór fram á að undanþága Ungverjalands frá þvingunarviðurlitum gegn rússneskum orkugjöfum yrði framlengd. Aserbaísdji enskumælandi fréttastofa einbeitti sér að svari Zelensky og kalli hans eftir auknu hlutverki Evrópu í friðarferlinu.

Hvar frásögnum ber ekki saman

Heimildir eru ósammála um nákvæmt rúmmál rússneska dísilolíusamningsins: almennar fréttir nefna „hundrað þúsundir tonna", Zelensky vitnar í 300–500 þúsund tonna á mánuði, en eldri fréttir geta um 300 þúsund til 3 milljónir tonna. Fjöldi meðstjórnenda Meeks-frumvarpsins í fulltrúadeildinni er einnig mismunandi eftir heimildum: flestar geta 16 (Politico) en aðrar 17. Heimsnotkun á dísilolíu er ýmist sett fram sem 120 milljónir tonna á mánuði (Zelensky) eða 30–35 milljónir tonna á mánuði (Kudrytsky). Loks er lýsing á tvíflokksmótstöðu öldungadeildarinnar margþætt, þar sem getið er um hóp 12 öldungadeildarþingmanna, annan hóp 7 öldungadeildarþingmanna og einstaka öldungadeildarþingmenn sem opinberlega kröfundu riftun samningsins.

Baksvið

Árið 2022 bannaði bandaríska þingið innflutning á rússneskum orkugjöfum til að koma í veg fyrir að bandarískir fjármunir fjármagni stríð Rússlands gegn Úkraínu. Kreml hafði sett útflutningsbann á dísilolíu í júlí 2026 vegna aukinna drónaárása Úkraínumanna á rússneskar olíuhreinsistöðvar, en það bann var aflétt snemma eftir samninginn við Trump. Tvíflokks-löggjöf um þvingunarviðurlit gegn Rússlandi sem síðasti öldungadeildarþingmaðurinn Lindsey Graham barðist fyrir samþykkti öldungadeildin með 86 atkvæðum gegn 11; Trump undirritaði þann 16. október skipun sem frestar beitingu hennar gegn Rússlandi. Drónaárásir Úkraínumanna á rússneskar olíuhreinsistöðvar hafa staðið frá því að minnsta kosti í október 2025; Úkraína á aðeins eina starfandi olíuhreinsistöð sem Rússland hefur endurtekið varpað sprengjum á.