Bandaríkjaþing samþykkir Graham-Blumenthal lagasafnið – refsiaðgerðir gegn Rússlandi og Íran

Hvers vegna þetta skiptir máli

Lagasafnið felur í sér umfangsmestu refsiaðgerðirnar sem Bandaríkjaþing hefur samþykkt gegn Rússlandi og Íran í nærri tveimur árum. Það stöðvar um tvö ára hlé á markvissum bandarískum aðgerðum í þágu Úkraínu og veitir forsetanum vald til að beita 100% tollum á helstu kaupendur rússneskra orkugjafa, þar á meðal Kína og Indland. Úkraínskir embættismenn líta á lögin sem þrýsting sem veikir fjármögnun rússneska stríðsvélarinnar, en Kremlarverjar gagnrýna þau sem „óvinsamlegt skref" og segja þau torveldi friðarviðræður. Samþykktin hefur þegar kallað fram mótsagnakenndar erlendar viðbrögð – hörð gagnrýni frá Kína og Indlandi, en fagnadar frá Þýskalandi og Ungverjalandi leitar undanþágu.

Hvað gerðist

Fulltrúadeild Bandaríkjaþings samþykkti Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 þann 16. september (um nóttina að tíma Kænugarðs). Atkvæðagreiðslan var 262 með og 159 á móti. Lögin hafa þegar verið samþykkt í öldungadeildinni 7. ágúst með 86 atkvæðum gegn 11, og Hvíta húsið staðfesti að Donald Trump muni undirrita málið innan daga.

Lögin bera nafn hins látna Lindsey Graham, sem samdi þau upphaflega með Richard Blumenthal áður en hann lést í júlí 2026. Þau fela í sér beinar refsiaðgerðir gegn efsta stigi rússneskra stjórnvalda, auðkýfingum, bönkum, orkufyrirtækjum og svarta skipaflotanum, auk þess að auka refsiaðgerðir gegn Íran. Þau veita einnig forsetanum heimild til að beita 100% tollum á þau lönd sem eru meðal fimm stærstu kaupenda rússnesks olíu eða gass og halda áfram innflutningi – aðallega Kína og Indland, en einnig Tyrkland, Japan, Slóvakía og Ungverjaland.

Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum

Úkraínskar fjölmiðlar lýsa lögunum sem „helvískum refsiaðgerðum" og „refsingu Pútíns" sem muni veikja fjármögnun rússneska stríðsins. Utanríkisráðherra Andrí Sjubía fagnaði samþykktinni sem „réttu svarinu" við rússneskri hryðjuverkastarfsemi, og Vladyslav Vlasiuk, fulltrúi forseta í refsiaðgerðamálum, lagði áherslu á að lögin myndu gera rússneska orkuútflutning dýrari og flóknari. Úkraínskir greinendur benda einnig á að úkraínsk árásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar séu samverkandi þáttur. Hljóðraddir eins og Oleksandr Khara, forstöðumaður Center for Defense Strategies, vara þó við því að lögin tryggi ekki sjálfkrafa að Trump beiti þeim sérstaklega gegn Rússlandi.

Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum

Kína og Indland hafa bæði lýst yfir andstöðu við lögin. Kínverska utanríkisráðuneytið, í gegnum talsmanninn Guo Jiakun, sagði að tvíhliða viðskipti ættu ekki að truflast af „neinum þriðja aðila" og andmælti yfirþjóðlegri lögsöju. Ytri mála ráðuneyti Indlands varaði við neikvæðum áhrifum á tvíhliða sambönd og alþjóðlega orkumarkaðinn og staðfesti að landið myndi gera allar nauðsynlegar ráðstafanir til að verja viðskiptahagsmuni sína. Þýskaland fagnaði lögunum sem skýru merki, og Ungverjaland leitar undanþágu vegna hárrar háðar á rússneskri orku. Víðtæka viðbragðssviðið endurspeglar áhyggjur af áhrifum á alþjóðlega orkumarkaði og af stærri hnattstöðu rússnesk-bandarískra tengsla.

Hvar frásögnum ber ekki saman

Úkraínskir embættismenn og fyrrverandi bandaríski diplómatinn Daniel Fried lýsa lögunum sem öflugu tæki sem geti þrýst Rússlandi til að enda stríðið, en rússnesk viðbrögð (Peskov) telja þau flækja friðarviðræður, og úkraínskur sérfræðingur Oleksandr Khara heldur því fram að Trump hafi nú þegar næg fulltrúavöld og að samþykktin tryggi ekki sjálfkrafa beitingu.

Innan Bandaríkjaþings var Hakeem Jeffries og Gregory Meeks á móti lögunum og sögðu að þau fælu of mikið umboð til forsetans og hefðu glufur, en 58 Demókratar í fulltrúadeildinni brutu frá afstöðu Jeffries og greiddu atkvæði með.

Viðbrögð þriðju landanna skera sig: Kína kallar lögin óásættanlega yfirþjóðlega lögsöju, Indland varar við hnignun tvíhliða sambanda, Ungverjaland biður um undanþágu, en Þýskaland fagnar lögunum sem skýru merki til Rússlands.

Baksvið

Lögin byggja á fyrri útgáfu sem lögð var fram í öldungadeildinni í apríl 2025 og gerði ráð fyrir allt að 500% tollum; endanleg útgáfa stillir hámarkinu við 100%. Tollaliður (Section 113) takmarkast við fimm stærstu kaupendur rússneskrar olíu og gass, með leiðréttingarákvæðum ef lönd draga úr eða stöðva innflutning. ESB-ríki hafa þegar ákveðið að stöðva kaup á rússneskri olíu og gasi fyrir lok árs 2027. Tvíhliða viðskipti Kína og Rússlands námu yfir 240 milljörðum Bandaríkjadala árið 2024, aðallega í landsgjaldmiðlum, og Peking hefur hjálpað Moskvu að milda áhrif vestrænna refsiaðgerða. Indland er þriðji stærsti olíuinnflytjandi heims og einn af stærstu kaupendum rússneskrar hráolíu.