Trump þrengdi að Zelenskyy: hættið að skjóta á rússneskar olíuhreinsistöðvar
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, hvatti í símtali sínu 20. september endurtekið á Volodymyr Zelenskyy, forseta Úkraínu, að stöðva árásir úkraínskra dróna á rússneskar olíuhreinsistöðvar og nefndi þrisvar sinnum orðið "diesel" í sömu lotu. Trump ritaði 21. september á Truth Social að Rússland hafi "misst stjórn" á sinni díselframleiðslu vegna stríðsins og að verulegur hluti rússneskra hreinsistöðva væri tímabundið úr rekstri. Zelenskyy samþykkti að hitta Trump í New York 22. september á vegum allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna og sagði Úkraína tilbúin til stiga afspennunar ef Rússland hættir árásum á úkraínska orkuiðnaðinn og lykilinnviði.
Helstu atriði
- Trump hvatti Zelenskyy endurtekið í 20. september símtali að hætta árásum á rússneskar olíuhreinsistöðvar; orðið "diesel" var nefnt ítrekað, samkvæmt heimildarmönnum Axios.
- Financial Times skrifar að Trump hafi sagt Zelenskyy að meginefnið væri "diesel, diesel, diesel" og lagt áherslu á að tryggja rússnesku eldsneyti aðgang að heimsmarkaði.
- Trump ritaði 21. september á Truth Social að Rússland hafi "misst stjórn" á díseliðnaði sínum og að 25.000 manns, flestir þeirra hermenn, falli mánaðarlega í stríðinu.
- Zelenskyy svaraði á X 21. september að Úkraína sé tilbúin til afspennunarstiga ef Rússland hættir árásum á orkugeira Úkraínu, lykilinnviði og matvælaútflutning.
- Zelenskyy og Trump áttu að hittast 22. september í New York á vegum allsherjarþings SÞ; meðal efnisstærða eru diplómatískar tilraunir til að enda stríðið, orkumál og vígbúnaðarmál.
- Úkraínsk drónaárás á olíuhreinsistöð í Moskvu 20. september stöðvaði starfsemi hennar alveg; símtalið átti sér stað nokkrum klukkustundum síðar.
- Greiningardeild Forbes Ukraine metur áhrif úkraínsku árásanna á heimsuppbod dísel, olíu og gass um 1,5%, á meðan atburðir í Mið-Austurlöndum hafi skert um 10% af heimsframleiðslu olíu.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Þrýstingur Bandaríkjaforseta á Úkraínu um að gefa upp árásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar — eitt mikilvægasta vopn Úkraínumann í stríðinu — setur beina spurningu við stefnu Washington í stuðningi við Úkraínu. Trump viðurkenndi á Truth Social að úkraínskar árásir hafi tímabundið lagt niður stóran hluta rússneskra hreinsistöðva, en krefst samt stöðvunar þeirra og vísar til heimshækkana á dísileldsneyti og þrýstings fyrir milliriðakjördæma. Hvort sú krafa endurspeglast í bindandi orkuvopnahlusatningu á fundinum í New York 22. september verður lykilatriði fyrir áframhaldandi hernaðarlega og diplómatíska stefnu beggja landa.
Hvað gerðist
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, hringdi í Volodymyr Zelenskyy, forseta Úkraínu, síðdegis 20. september til að ræða fyrirhugaðan fund þeirra í New York. Samkvæmt heimildarmönnum Axios þrýsti Trump ítrekað á Zelenskyy að stöðva úkraínskar árásir á rússneskar olíuhreinsistöðvar og nefndi orðið "diesel" mörgum sinnum. Financial Times skrifar að Trump hafi lýst meginefninu sem "diesel, diesel, diesel" og lagt áherslu á að tryggja rússnesku eldsneyti aðgang að heimsmarkaði til að stöðva hækkandi verð. Símtalið átti sér stað nokkrum klukkustundum eftir að úkraínsk drónaárás lagði Moskva-olíuhreinsistöðina alveg af. Á þeim degi höfðu Zelenskyy og Trump þegar verið ósammála um orkuvopnahlé: 14. september fullyrti Trump að Úkraína og Rússland hefðu sammælst um að ráðast ekki á orkuinnviði hvors annars, en Zelenskyy skýrði að Úkraína myndi aðeins taka þátt gegn ábyrgðum samstarfsaðila um að Rússland stæði við samninginn. Daginn eftir símtalið, 21. september, ritaði Trump á Truth Social að Rússland hefði misstun stjórn á díseliðnaði sínum og að stríðið yrði að enda. Sama dag svaraði Zelenskyy á X að Úkraína væri tilbúin til afspennunarstiga ef Rússland hættir árásum á úkraínska orkuiðnaðinn, lykilinnviði og matvælaútflutning, og að hann hygði ræða tillögur sínar við samstarfsaðila í New York.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínsk fjölmiðlun leggur áherslu á að Trump beiti persónulegum þrýstingi á Úkraínu um að gefa upp árásir á rússneskar hreinsistöðvar — í augum úkraínskra gagnrýnenda eitt mikilvægasta vopn Úkraínu í stríðinu sem bæði hernaðarlega og efnahagslega er að bera árangur. Zelenskyy svaraði með skilyrtri afspennunartillögu: Úkraína tilbúin að stöðva sínar árásir ef Rússland gerir slíkt hið sama gagnvart orkuiðnaði, lykilinnviðum og matvælaútflutningi Úkraínu, með ábyrgðum samstarfsaðila. Forbes Ukraine gagnrýnir sjónarmið Hvíta hússins og bendir á að atburðir í Mið-Austurlöndum og lokningiðbann á Hormuz-sundi frá febrúar 2026 hafi skert um 10% af heimsframleiðslu olíu, á meðan úkraínsku árásirnar hafi áhrif á að 1,5%. Úkraínsk fjölmiðlun nefnir einnig áframhaldandi rússneskar árásir á úkraínska orkuinnviði — 19. september varð meira en 100.000 íbúum í Odessa-sýslu rafmagnslaust — sem dæmi um að einhliða úkraínsk stöðvun væri ósanngjörn.
Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum
Alþjóðleg fjölmiðlun beinir sjónum að innanlandspólitískum hvata Trump — dísileldsneytisverði í Bandaríkjunum og yfirvofandi milliriðakjördæmum — og á þeim augljósi mótsögn að Trump í sömu viku viðurkenndi að úkraínskar árásir hefðu lagt hluta rússneskra hreinsistöðva af, en krefjast samt stöðvunar þeirra. The Guardian og Axios leggja áherslu á að Trump muni þrýsta á Zelenskyy um orkuvopnahlé á New York-fundinum 22. september. Fjölmiðlar tengja símtalið við nýlega undirritun Trumps á Graham-lögunum um auknar þvingunarúrræði gegn Rússlandi, sem setur þrýstinginn í samhengi við víðari stefnu hans gagnvart Moskvu.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir eru ósammála um dagsetningu Trump–Zelenskyy símtalsins: sum úkraínsk og erlend miðla segja 20. september, önnur 21. september. Einnig er ósamræmi í fjölda látinna í drónaárás Úkraínumanna á Moskvu 20. september — flestar heimildir segja tvo látna og 20 slasaða, en The Guardian segir þrjú látin. Trump heldur því fram að úkraínskar árásir á rússneskar hreinsistöðvar séu meginskýringin á hækkun dísileldsneytisverðs, á meðan Forbes Ukraine og aðrir úkraínskir sérfræðingar benda á að stríðið milli Bandaríkjanna og Írans ásamt Hormuz-stíflunni (sem staðið hefur frá febrúar 2026) hafi mun meiri áhrif á heimsuppbod eldsneytis.
Baksvið
Þrýstingur Trumps á Úkraínu um að stöðva árásir á rússneska orkuiðnaðinn hófst 13. september þegar hann hvatti Zelenskyy opinberlega til að hetta þeim og benti á annarra skotmarka í stað. 14. september fullyrti Trump að Úkraína og Rússland hefðu sammælst um orkuvopnahlé, fullyrðingu sem Zelenskyy skýrði strax með þeim skilmála að Úkraína myndi aðeins taka þátt gegn ábyrgðum samstarfsaðila. 19. september undirritaði Trump Graham-lögin um auknar þvingunarúrræði gegn Rússlandi og Íran. Sama dag varð rússnesk árás á orkuinnviði í Odessa-sýslu, sem skildi meira en 100.000 íbúa án rafmagns. Dísileldsneytisverð í Bandaríkjunum hefur náð 6,50 bandaríkjadölum á gallonið, samanborið við 3,19 dollara ári áður, á sama tíma og stríð Bandaríkjanna og Írans og lokun Hormuz-sundar hefur átt sér stað.