Fjórir nýir flokkar inn í alþjóðlega tjónaskrá í gegnumra S
Fjórir nýir umsóknaflokkar (A4.1, A4.2, A2.10 og A3.7) hafa verið opnaðir í alþjóðlegu tjónaskrárkerfi Ukraínu (RD4U) í gegnum S-gáttina. Flokkarnir ná yfir tap á aðgangi að heilbrigðisþjónustu og menntun, önnur brot á alþjóðalögum og ýmsar efnahagslegar tjónsemdirnir sem áður féllu ekki undir aðra flokka. Markmiðið er að efla skráningu stríðstjóns af hálfu rússneskra árása og leggja grundvöll að væntanlegu bótakerfi.
Helstu atriði
- S-gáttin opnaði fjóra nýja umsóknaflokki í alþjóðlegu tjónaskrá Ukraínu (RD4U).
- Flokkur A4.1 nær yfir tap á aðgangi að heilbrigðisþjónustu þegar meðferð eða skurðaðgerð var ófáanleg vegna eyðileggingar sjúkrahúsa, skorts á starfsfólki eða þess að ekki var hægt að ná til heilbrigðisstofnunar.
- Flokkur A4.2 nær yfir tap á aðgangi að menntun vegna skemmda á skólum, hernám, lífshættu eða þess að ekki var hægt að stunda fjarnám.
- Flokkur A2.10 nær yfir önnur brot á alþjóðalögum, þar á meðal takmarkað aðgengi að mannúðaraðstoð, vatni, hitaveitu og rafmagni, þvinguð rússnesk ríkisborgararéttindi og notkun borgara sem mannsskildi.
- Flokkur A3.7 nær yfir aðrar efnahagslegar tjónsemdir, svo sem tap á fjárhagsstuðningi vegna andláts eða hvarfs ástvinar, læknis- og greftrunarkostnað og tap á verðmætum lausafé eða eignum einstaklinga írekendum.
- Umsóknrúningur: innskrá í S, opna „Reparations: international Register of Damage", velja viðeigandi flokk, fylla út, hlaða upp fyrirliggjandi sönnunargögnum, undirrita og senda; umsóknin berst sjálfkrafa til RD4U.
- Sögur greindu frá því að umboðsmaður Lubinets staðfesti opnun fjórir nýrra flokka fyrir stríðsfórnarlömb í tjónaskráningunni.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Með nýju flokkunum geta skráðir tjónsemi faliðir í aðgangi að heilbrigðisþjónustu og menntun, brotunnit á alþjóðalögum og ýmsar efnahagslegar tjónsemdir — atriði sem áður voru erfitt að fella undir formlegt alþjóðlegt skráningarkerfi. Þannig er stigið mikilvægt skref í að gagnaöflun og undirbúningi bótakerfis sem á að endurgreiða rússneskum aðilum í síðasta áfanga þriggja þrepa fyrirkomulagsins. Hver umsókn, sem Skili-gáttin sendir sjálfkrafa áfram til RD4U, er einnig vitnisburður um umfang þess tjóns sem rússnesk árás hefur valdið einstaklingum, fyrirtækjum og ríkinu.
Hvað gerðist
S-gáttin opnaði fjóra nýja umsóknaflokki í alþjóðlegu tjónaskrárkerfi Ukraínu (RD4U): A4.1 (tap á aðgangi að heilbrigðisþjónustu vegna eyðileggingar sjúkrahúsa, skorts á starfsfólki eða ófáanlegrar leiðar), A4.2 (tap á aðgangi að menntun vegna skemmda á gáttum, hernáms, lífshættu eða ófáanlegs fjarnáms), A2.10 (önnur brot á alþjóðalögum — þ.á.m. takmarkað aðgengi að mannúðaraðstoð, vatni, hitaveitu, rafmagni, þvinguð rússnesk ríkisborgararéttindi og notkun borgara sem mannsskildi) og A3.7 (önnur efnahagsleg tjón — þ.á.m. tap á fjárhagsstuðningi vegna andláts eða hvarfs ástvinar, læknis- og greftrunarkostnaður og tap á verðmætum lausafé eða eignum einstaklinga írekenda). Til að sækja um innskráir notandi sig inn á S, opnar „Reparations: international Register of Damage“ og fylgir skrefunum: velur viðeigandi flokk, fyllir út umsókn, hengir við fyrirliggjandi sönnunargögn, undirritar og sendir; umsóknin berst sjálfkrafa áfram til RD4U. Umboðsmaður Lubinets staðfesti opnun fjórir nýrra flokka fyrir stríðsfórnarlömb.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir greinir á um hvenær RD4U hóf starfsemi: sumar segja að skráin sjái hafinnað störfnuð árið 2023 undir áframhaldi Evrópuráðsins, en aðrar telja að starfsemin sjái hafinnað í apríl 2024. Einnig eru upplýsingar um heildarfjölda umsókna misvísandi: annars staðar er talað um tæplega 150.000 umsóknir í lok apríl 2026 í 21 opnum flokki, annars staðar tæplega 180.000 í miðjum ágúst (ár ekki tilgreint). Slíkar tölur endurspeglast vegna ólíkra skráningardaga heimilda.
Baksvið
Alþjóðlega tjónaskrá Ukraínu (RD4U) var stofnuð af Úkraínu, ESB og 43 öðrum ríkjum; höfuðstöðvarnar eru í Haag. Samningurinn var undirritaður 17. maí 2023 af yfir 40 aðildarríkjum Evrópuráðsins auk Bandaríkjanna, Japans og Kanada. RD4U safnar, geymir og kerfisbundnar umsóknir um tjón sem rússnesk árás hefur valdið einstaklingum, fyrirtækjum og ríkinu, en greiðir ekki sjálft bætur. Samkvæmt heimildum höfðu um 150.000 umsóknir borist í lok apríl 2026 í 21 opnum flokki, og áætlað er að heildarfjöldinn geti orðið 6–8 milljónir. Bótanefnd (Compensation Commission) á að endurskoða umsóknir og meta raunverulegt tjón; stofnun hennar var samþykkt af þingmannasambandi Evrópuráðsins (PACE) og staðfest af Verkhovna Rada, þingi Úkraínu, en að endingu á rússneska ríkið að greiða bætur í þriðja áfanga fyrirkomulagsins. Úkraína rekur einnig innlenda skrá yfir skemmd og eyðilagt eignamark (Register of Damaged and Destroyed Property) frá 2022, sem nýtist S-gáttinni við að safna gögnum. Tækniþróun S-gáttarinnar fyrir tjónaskráninguna er í höndum ráðuneyta stafrænnar umbreytingar og dómsmálaráðuneytisins, með aðstoð svissnesk-úkraínska EGAP-áætlunarinnar.