ESB stefnir á að afnema einstöðu atkvæðagreiðslu og endurskipuleggja ákvarðanatöku fyrir stækkun
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins mun í næstu viku leggja fram tillögu um endurskipulagningu á ákvarðanatöku sambandsins sem myndi taka af einstökum aðildarríkjum möguleikann á að stöðva viðræður við umsóknarríki á milliþrepum aðildarferlisins. Markmiðið er að undirbúa ESB fyrir stækkun umfram 30 aðildarríki án þess að breyta Lissabon-sáttmálanum. Tillagan getur flýtt aðildarferli Úkraínu, Svartfjallalands, Norður-Makedóníu og Albaníu.
Helstu atriði
- Framkvæmdastjórn ESB hyggst afnema möguleika einstakra aðildarríkja á að stöðva viðræður við umsóknarríki.
- Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnarinnar, kynnir áætlunina næstu viku ásamt stækkunarstefnu.
- Bréfagerðir boða notkun á svokölluðum „passerelle-klausum“ til að skipta einstöðu atkvæðagreiðslu út fyrir hljóðfærsluhæfileika í ákveðnum málaflokkum.
- Til að koma á breytingunni sjálfri þarf samþykki allra 27 aðildarríkja.
- Hljóðfærsluhæfileikaskilyrðið er 15 ríki sem ráða yfir a.m.k. 65% íbúa ESB að mati sumra heimilda, en aðrar heimilda nefna 15 ríki sem samsvara tveimur þriðju íbúa.
- Ný aðildarríki munu gangast undir 10 ára reynslutímabil undir auknu eftirliti Brussel og ganga í Evrópsku ákæruvaldi fyrir aðild.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Breytingin myndi taka af einstökum ESB-ríkjum möguleikann á að blokka framgang umsóknarríkja á milliþrepum aðildarferlis, sem hefur bein áhrif á leið Úkraínu til ESB. Áætlunin er sögð stærsta breyting á innra fyrirkomulagi ESB á síðasta áratug. Hún fæli í sér að hljóðfærsluhæfileikaskilyrði yrði útvíkkað til sviða viðurlaga, mannréttinda, varnar- og öryggismála og skattaundanskotna. Til að samþykkja breytinguna sjálfa þarf þó áfram samþykki allra 27 aðildarríkja, og áætlað er að hún mæti andstöðu.
Hvað gerðist
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins undirbýr umfangsmikla endurskipulagningu á ákvarðanatöku sambandsins sem felur í sér að hætta einstöðu atkvæðagreiðslu og taka af einstökum aðildarríkjum lögmætan möguleika á að stöðva viðræður um aðild. Bréfagerðir, sem fjölmiðillinn Rapporteur vitnar í, kveða á um notkun „passerelle-klausna“ sem gera kleift að skipta einstöðu atkvæðagreiðslu út fyrir hljóðfærsluhæfileika (15 ríki sem fara með a.m.k. 65% íbúa samkvæmt sumum heimildum, eða 15 ríki sem samsvara tveimur þriðju íbúa samkvæmt öðrum) í margvíslegum málaflokkum þ.á.m. viðurlögum, mannréttindum, vörnum og öryggi, og skattaundanskotum. Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnarinnar, kynnir áætlunina næstu viku ásamt víðtækari stækkunarstefnu. Markmiðið er að gera ESB kleift að stækka umfram 30 aðildarríki án breytinga á Lissabon-sáttmálanum. Ríki sem ekki vilja hverfa frá rétti sínum til að leggja gegn geta dregið upp svokallaða „neyðarhemil“ telji þau lífsnauðsynleg þjóðarhagsmuni í hættu. Ný aðildarríki munu gangast undir a.m.k. 10 ára reynslutímabil undir auknu brussel-eftirliti og munu ganga í Evrópsku ákæruvaldi fyrir inngöngu. Þau munu einnig skuldbinda sig til að hindra ekki ákvarðanir sem önnur ríki hafa komið sér saman um. Framkvæmdastjórnin telur Úkraínu og Moldóvu tilbúna til að opna alla viðræðuklasa, en hraðinn veltur á formennsku í ráðinu og afstöðu aðildarríkja. Sértæk áætlun um áttavega stigmagnandi samþættingu á innri markaði fyrir umsóknarríki er einnig hluti af áætluninni, þ.á.m. aðgangur að rannsóknarverkefnum og samstarf á sviði hálfleiðara, skammtatækni, líftækni, gervigreindar og geimferða.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Allar heimildir sem fyrir liggja eru úkraínskir fjölmiðlar. Fréttamennsku þeirra miðar að því að setja Úkraínu aðildarferlið í brennidepil og útskýra hvaða varnir til staðar yrðu fyrir núverandi aðildarríki (neyðarhemill), auk þess að undirstrika að ESB hafi ekki tekið nýjan aðila í síðan 2013 og að framkvæmdastjórnin telji Úkraínu og Moldóvu tilbúnar til að opna alla viðræðuklasa. Úkraínskir fjölmiðlar fjalla einnig um stigmagnandi aðgang að innri markaði ESB og samstarf á háþróunarsviðum og greina frá því að Marta Kos, stækkunarstjóri, sé að fylgja eftir auknu eftirliti með nýjum aðildarríkjum.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir greinir á um skilgreiningu á hljóðfærsluhæfileikaskilyrðinu: sumar segja 15 ríki sem fara með a.m.k. 65% íbúa ESB (ZN.UA), aðrar nefna 15 ríki sem samsvara tveimur þriðju íbúa sambandsins (Yevropeiska pravda og Ukrainska pravda).
Baksvið
ESB hefur ekki tekið nýjan aðila í síðan Króatía gekk í sambandið árið 2013. Í júní höfðu Þýskaland, Frakkland og þrjú önnur ríki lagt til að takmarka tímabundið atkvæðarétt nýrra aðildarríkja. Framkvæmdastjórnin frestaði til 6. október kynningu á víðtækara mati á áhrifum stækkunar á lykilstefnur ESB. Fjögur „forgöngu“-umsóknarríki — Svartfjallaland, Úkraína, Moldóva og Albanía — eiga að fá aðildarkort; aðildarferli Norður-Makedóníu, Kósovó, Bosníu og Hersegóvínu, Serbíu og Tyrklands er sagt tefjast.