Allir ESB-ríki samþykkja að opna 2. og 3. samningsklasann fyrir Úkraínu og Moldóvu
Allir aðildarríki ESB komust að samþykki um að opna 2. og 3. samningsklasann í aðildarviðræðum Úkraínu og Moldóvu við ESB. Ákvörðunin var kynnt af Thomas Byrne, ráðherra evrópskra mála og varnarmála Írlands, sem nú gegnir formennsku í ráðherraráði ESB. Formleg opnun klasanna er áætluð á milliríkisráðstefnu 13. október. Sama ákvörðun felur í sér að þrýskrir kaflar verða lokaðir fyrir Svartfjallaland og einn kafli fyrir Albaníu.
Helstu atriði
- Allir ESB-ríki samþykkja að opna 2. og 3. samningsklasann í aðildarviðræðum Úkraínu og Moldóvu.
- Thomas Byrne, ráðherra evrópskra mála og varnarmála Írlands, kynnti ákvörðunina á X.
- Klasinn 2 fjallar um innri markaðinn og frjálst flæði varnings, vinnuafls, þjónustu og fjármagns; klasinn 3 fjallar um samkeppnishæfni og sjálfbært hagvöxt.
- Úkraína hafði áður opnað tvo klassesvæði — „Grunnþætti" og „Ytri tengsl".
- ESB-ríki samþykktu að loka þremur samningsköflum Svartfjallalands (17, 18 og 19) og einum kafla Albaníu (20).
- Á sama degi samþykkti Verkhovna Rada frumvarp nr. 16119 um menntunarréttindi þjóðarbrota og ríkisfámenna, og forseti Zelensky skrifaði undir lögin.
- Thomas Byrne lýsti deginum sem „Super Tuesday" fyrir Albaníu, Moldóvu og Úkraínu, í framhaldi af „Montenegro Monday".
Hvers vegna þetta skiptir máli
Ákvörðunin færir Úkraínu áleiðis í aðildarferlinu við ESB með opnun tveggja nýrra samningskafla sem ná til innri markaðarins og samkeppnishæfni. Hún varð möguleg eftir að Ungverjaland aflétti 17 mánaða lögungevingu sinni, en í kjölfarið krafðist Budapest þess að Kænugarður uppfyllti samning um réttindi Ungvera í Zakarpattja — sem leiddi af sér samþykkt frumvarps nr. 16119 og undirritun forsetans. Á sama tíma hlýst Moldóvu opnaðir sömu tveir klassesvæði og Svartfjallalandi og Albaníu færðust áleiðis, sem sýnir áframhaldandi stækkunarmetnað ESB.
Hvað gerðist
Allir aðildarríki ESB náðu samþykki um að opna 2. og 3. samningsklasann í aðildarviðræðum Úkraínu og Moldóvu. Ákvörðunin var kynnt af Thomas Byrne, ráðherra evrópskra mála og varnarmála Írlands, sem nú gegnir formennsku í ráðherraráði ESB, á samfélagsmiðlinum X, og lýsti hann deginum sem „Super Tuesday" fyrir Albaníu, Moldóvu og Úkraínu í kjölfar „Montenegro Monday" daginn áður. Formleg opnun klasanna er áætluð á milliríkisráðstefnu 13. október í Lúxemborg.
Klasinn 2 („Innri markaður") fjallar um frjálst flæði varnings, vinnuafls, þjónustu og fjármagns. Klasinn 3 („Samkeppnishæfni og sjálfbær vöxtur") nær til stafrænnar umbreytingar, hagstjórnar, skattamála, menntunar og vísinda. Úkraína hafði áður opnað tvo klassesvæði — „Grunnþætti" og „Ytri tengsl" — og með opnun klasanna 2 og 3 eru fjórir klassesvæði opin í ferlinu.
Í sama pakka samþykktu ESB-ríki að loka þremur samningsköflum Svartfjallalands (17, 18 og 19) og einum kafla Albaníu (20). Antonio Costa, forseti leiðtogaráðs ESB, fagnaði ákvörðuninni og sagði að ESB-stækkun sé áfram mikilvægasta forgangsmál í utanríkis- og öryggismálum.
Daginn áður, 12. október, samþykkti Verkhovna Rada frumvarp nr. 16119 um menntunarréttindi frumbyggja og þjóðarbrota — eitt af skilyrðum Ungverjalands fyrir að afléta hömlum á aðildarviðræðum Úkraínu. Forseti Zelensky skrifaði undir lögin og stækkaði þannig möguleika á menntun á tungumálum þjóðarminnihlutamt sem eru opinber tungumál ESB, til viðbótar við úkraínsku. Andríj Sybiha, utanríkisráðherra Úkraínu, sagðist búast við formlegri ákvörðun ESB um opnun klasanna 13. október.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínskir miðlar — hromadske, Suspilne, Ukrinform, Interfax-Ukraina, ZN.UA, NV, LIGA.net, Babel og Hromadske radio — leggja áherslu á samstöðu allra ESB-ríkja og persónulegri kynningu írsk ráðherrans sem nú gegnir formennsku í ráðherraráði ESB. Margar heimildir draga fram innanríssamhengið — samþykkt Verkhovna Rada á frumvarpi nr. 16119 og undirritun forsetans á lögunum um menntunarréttindi — sem og fyrri hömlur Ungverjalands, og setja það fram sem skilyrði sem gerði opnun klasanna mögulega. Sumar heimildir benda einnig á að Úkraína hafi áður opnað tvo klassesvæði og vitna í Andríj Sybiha, utanríkisráðherra, sem bjóst við formlegri ákvörðun 13. október, sem undirstrikar væntingar Kænugarðar fremur en ESB-tímaáætlun.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir greinir á um dagsetningu ákvörðunarinnar. Sumar staðsetja hana mánudaginn 12. október — þegar Thomas Byrne birti færsluna sína á X — en aðrar sunnudaginn 13. október, þegar formleg milliríkisráðstefna um opnun klasanna var áætluð. Að því er varðar efni ákvörðunarinnar, hvaða klasar opnaðir eru og hvaða lönd eru hlutaðeigandi, eru heimildir sammála.
Baksvið
Úkraína lagði fram umsókn um ESB-aðild 28. febrúar 2022 og fékk kandídatastöðu 23. júní 2022. Aðildarviðræðum var formlega leyft í lok árs 2023 og hófust formlega 2024; Úkraína hafði áður opnað tvo klassesvæði — „Grunnþætti" og „Ytri tengsl". ESB-aðildarferlið skiptar viðræðum í kafla sem eru flokkaðir í sex þemuð klassesvæði.
Opnun frekari klassesvæða hafði verið hindruð af þáverandi forsætisráðherra Ungverjans landdar, Viktor Orbán. Eftir stjórnarskipti í Ungverjalandi aflétti landið 17 mánaða lögungevingu sinni í júní (samkvæmt heimildum árið 2026), en nokkrum vikum síðar ógnaði því að stöðva aðild Úkraínu nema Kænugarður uppfyllti samning um réttindi Ungvera í Zakarpattja. Hinn 12. október samþykkti Verkhovna Rada frumvarp nr. 16119 um menntunarréttindi frumbyggja og þjóðarbrota, og forseti Zelensky skrifaði undir lögin og stækkaði þannig möguleika á menntun á tungumálum þjóðarminnihluta sem eru opinber tungumál ESB, til viðbótar við úkraínsku.