Svisslendingar greiða atkvæði um strangari skilgreiningu á hlutleysi 27. september
Á sunnudaginn 27. september kjosa Svisslendingar í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort setja eigi strangari skilgreiningu á landareldri hlutleysisstefnu í stjórnarskrána. Ef tillagan yrði samþykkt myndi það í reynd koma í veg fyrir að Sviss gæti beitt þvingunar-aðgerðum gegn Rússlandi nema með samþykki Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, og útiloka samstarf við bandalög á borð við NATO nema Sviss verði fyrir árási eða standi frammi fyrir yfirvofandi ógn. Skoðanakannanir sýna að nærri tveir þriðju kjósenda eru gegn tillögunni.
Helstu atriði
- Sunnudaginn 27. september halda Svisslendingar þjóðaratkvæðagreiðslu um strangari skilgreiningu hlutleysis í stjórnarskrá.
- Já-atkvæði myndi koma í veg fyrir að Sviss beiti þvingunar-aðgerðum gegn Rússlandi án samþykkis Öryggisráðs SÞ, þar sem Moskvu hefur veto-rétt.
- Já-atkvæði myndi einnig útiloka hernaðarlegt samstarf við NATO nema Sviss verði fyrir árás eða yfirvofandi ógn.
- Skoðanakannanir í september sýna að nærri tveir þriðju Svisslendinga eru gegn tillögunni.
- Rússland hefur opinberlega stutt tillöguna um strangara hlutleysi.
- Í nóvember verður kosið um hvort leyfa eigi útflutning vopna til 25 aðallega vestrænna ríkja, jafnvel þótt þau taki þátt í hernaðarátökum.
- Svissneska ríkisstjórnin hefur samþykkt „Öryggisstefnu 2026“ sem felur í sér að styrkt varnir landsins og samstarf við samstarfsríki.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar getur útilokað að Sviss geti beitt eða fylgt þvingunar-aðgerðum gegn Rússlandi án samþykkis Öryggisráðs SÞ – á sama tíma og landið hefur í stórum dráttum speglað viðurlög ESB gegn Moskvu frá febrúar 2022. Einnig yrði hernaðarlegt samstarf við NATO útilokað nema Sviss verði fyrir árás. Atkvæðagreiðslan hefur því skýra jarðfræðilega þýðingu umfram landamæri Sviss, ekki síst þar sem Rússland hefur opinberlega stutt tillöguna. Skoðanakannanir benda til að hún falli á atkvæðaskrá, en að auki bíða Svisslendinga nóvember-kosningar um vopnaútflutning sem geta styrkt tengsl landsins við vestræn ríki og aukið tekjur varnariðnaðarins.
Hvað gerðist
Sunnudaginn 27. september 2026 munu kjósendur í Sviss kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort setja eigi strangari skilgreiningu á landareldri hlutleysisstefnu í stjórnarskrána. Tillagan gengur út á að koma í veg fyrir að Sviss geti beitt þvingunar-aðgerðum gegn Rússlandi nema þær séu samþykktar af Öryggisráði SÞ, þar sem Moskvu hefur veto-rétt, og útiloka hernaðarlegt samstarf við bandalög á borð við NATO nema Sviss verði fyrir árás eða standi frammi fyrir yfirvofandi ógn. Frá febrúar 2022 hefur svissneska ríkisstjórnin í stórum dráttum speglað viðurlög ESB gegn Moskvu, sem vakti gagnrýni meðal stuðningsmanna strangari túlkunar á hlutleysi. Skoðanakannanir frá september sýna að nærri tveir þriðju kjósenda eru gegn tillögunni, og Rússland hefur opinberlega stutt hana. Í nóvember verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla sem snýr að því hvort leyfa eigi útflutning vopna til 25 aðallega vestrænna ríkja, jafnvel þótt þau taki þátt í hernaðarátökum. Svissneska ríkisstjórnin hefur einnig samþykkt „Öryggisstefnu 2026“ sem felur í sér ráðstafanir til að styrkja varnir landsins og samstarf við samstarfsríki.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínskar fjölmiðlaumfjöllun leggur áherslu á að tillagan geti gert Sviss ófært um að beita – eða fylgja – viðurlögum gegn Rússlandi, og túlkar því þjóðaratkvæðagreiðsluna sem mögulega ógn við þrýstingi á Rússland með viðurlögum. Umfjöllunin dregur fram afleiðingarnar fyrir Rússlandstengda viðurlagastefnu fremur en breiðari svissneska hlutleysisumræðu.
Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum
Enskt og alþjóðlegt efni setur atkvæðagreiðsluna í víðara samhengi: sögu svissnesks hlutleysis, skorður á NATO-samstarfi, skoðanakannanir sem benda til að tillagan falli, og staðfestingu á því að Rússland styðji hana opinberlega. Þetta sjónarhorn leggur áherslu á að atkvæðagreiðslan snúist frekar um merkingu hlutleysis en eingöngu um afstöðu til Rússlands, og tengir hana við nóvember-atkvæðagreiðsluna um vopnaútflutning.
Baksvið
Sviss hefur langa hefð fyrir hlutleysi sem nær aftur öldum saman. Frá febrúar 2022 hefur svissneska ríkisstjórnin að mestu speglað viðurlög ESB gegn Moskvu, sem vakti gagnrýni meðal þeirra sem vilja strangari túlkun á hlutleysi. Fabio Wasserfallen, prófessor í evrópskum stjórnmálum við Háskólann í Bern, lýsir því svo að atkvæðagreiðslan snúist fremur um merkingu hlutleysis en að leggja hlutleysið af. Svissneska ríkisstjórnin hefur einnig samþykkt „Öryggisstefnu 2026“ sem felur í sér ráðstafanir til að styrkja varnir landsins og samstarf við samstarfsríki.