Úkraína stofnar samstarfsvettvanginn Karpataátta – Ungverjaland hafnar boði
Úkraína hleypti af stokkunum nýjum svæðisbundnum samstarfsvettvangi, Karpataátta (C8), á leiðtogafundi í Bukovel 18.–19. september. Vettvangurinn sameinar Úkraínu, Rúmeníu, Serbíu, Pólland, Slóvakíu, Tékkland, Austurríki og ESB. Ungverjaland hafnaði boði um að gerast aðili, og forsætisráðherra Péter Magyar lýsti því yfir að Ungverjaland tæki ekki þátt í sniðinu, sem kallaði fram gagnrýni utanríkisráðherra Úkraínu, Andríy Sybiha. Á fundinum var einnig ákveðið að stofna járnbrautabandalag fyrir Ukrzaliznytsia og undirritaðir voru samningar um orkugeymslu við ungverska olíufélagið MOL, sem Magyar síðar véfengdi.
Helstu atriði
- Karpataátta (C8) kynnt 18. september af forseta Volodymyr Zelensky: Úkraína, Rúmenía, Serbía, Pólland, Slóvakía, Tékkland, Austurríki, Ungverjaland og ESB.
- Fyrsti leiðtogafundur C8 haldinn í Bukovel 18.–19. september; sumt efni nefnir 18.–20. september og staðina Huta og Bukovel í Ivano-Frankivsk-fylki.
- Úkraína, Austurríki, Pólland, Rúmenía, Serbía og Slóvakía undirrituðu lokayfirlýsingu fundarins; Ungverjaland skrifar ekki undir.
- Péter Magyar sagði í ungverska þinginu 21. september að Ungverjaland hafi fengið boð en hafnað því og hafi „povazhni prychyny“ – ástæður sem hann tilgreindi ekki.
- Andríy Sybiha, utanríkisráðherra Úkraínu, sakaði Magyar um „tilefnislausa mótspyrnu“ og sagði að „Orbánismi dafni enn“ í Ungverjalandi.
- 20. september: Naftogaz og ungverska MOL undirrituðu viljayfirlýsingu um að byggja olíugeymslu nálægt landamærunum á ungversku yfirráðasvæði; Magyar sagði MOL hafa samið án samþykkis ríkisstjórnarinnar.
- Á fundinum var ákveðið að stofna nýtt járnbrautabandalag til stuðnings Ukrzaliznytsia, til viðbótar bandalögunum „vilja og getu“; Alþjóðabankinn veitir 100 milljónir dollara í styrk undir RELINC fyrir notuðum lestarvögnum og EBRD 130 milljónir evra fyrir UZ Energy.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Karpataátta er fyrsti svæðisbundni samstarfsvettvangurinn sem Úkraína setur af stað sjálft, í stað þess að vera viðtakandi ESB-stuðnings. Tilgangurinn er að sameina átta lönd Karpata-svæðisins í öryggis-, orku-, flutninga- og landamærasamstarfi og sýna fram á að Úkraína sé að móta sameiginlega verkefnaáætlun, draga sameiginlega fjármögnun til sín og leiða hana, með um 40 milljarða evra fjárfestingasafni og yfir einni milljarði evra í samningum tilbúnum til undirritunar. Höfnun Ungverjalands, þrátt fyrir stjórnarskipti frá Viktor Orbán til Péter Magyar, sýnir að ágreiningur milli Búdapest og Kænugarðs helst óleystur og setur mark sitt á útgáfuna um „einstöðu“ svæðisins. Um leið færa afmarkaðir áfangar – járnbrautabandalagið, Alþjóðabankastyrkurinn 100 milljónir dollara og EBRD-lánið 130 milljónir evra – C8 úr yfirlýsingasamhengi yfir í mælanlega innviða- og efnahagsstefnu.
Hvað gerðist
Forseti Úkraínu, Volodymyr Zelensky, kynnti 18. september samstarfsvettvanginn Karpataátta (C8), sem sameinar Úkraínu, Rúmeníu, Serbíu, Pólland, Slóvakíu, Tékkland, Austurríki, Ungverjaland og ESB. Fyrsti leiðtogafundur vettvangsins var haldinn í Bukovel 18.–19. september, þar sem fulltrúar Úkraínu, ráðuneyti hennar og erlendir samstarfsaðilar frá hinum sjö löndunum og ESB komu saman. Þingfulltrúar Úkraínu, Austurríkis, Póllands, Rúmeníu, Serbíu og Slóvakíu undirrituðu lokayfirlýsingu fundarins; Ungverjaland, sem aðeins sendi staðgengil sendiherra síns í Kænugarði, skrifaði ekki undir. Á efnahagshluta fundarins var kynnt sameiginlegt fjárfestingasafn um 95 verkefna að verðmæti um 40 milljarða evra, og Zelenskiy sagði að samningar og viðskiptasamkomulög að andvirði yfir einni milljarði evra væru tilbúnir til undirritunar. Þá var einnig ákveðið að stofna „Járnbrautabandalag“ til stuðnings Ukrzaliznytsia, til viðbótar bandalögunum „vilja og getu“. Alþjóðabankinn samþykkti 100 milljónir dollara styrk undir RELINC-verkefninu til kaupa á notuðum lestarvögnum, og EBRD lagði 130 milljónir evra til UZ Energy vegna orkuöryggis járnbrautanna. 20. september tilkynnti Naftogaz um samkomulag við ungverska olíufélagið MOL um byggingu olíugeymslu nálægt landamærunum á ungversku yfirráðasvæði, en Péter Magyar, forsætisráðherra Ungverjalands, sagði 21. september að MOL hefði átt viðræður án samþykkis ríkisstjórnarinnar og að engin slík mannvirki yrðu reist. Magyar staðfesti einnig í ungverska þinginu að Ungverjaland hefði hafnað boði um aðild að C8, án þess að tilgreina ástæður, og samanburði vettvanginn við sveitafótbolta. Andríy Sybiha, utanríkisráðherra Úkraínu, gagnrýndi Magyar fyrir „tilefnislausa mótspyrnu“ og sagði að „Orbánismi“ dafni enn í ungverskri stjórnmálastefnu.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Ýmsar útgáfur eru til af dagskrá leiðtogafundar C8: flestar heimildir nefna 18.–19. september, en aðrar segja fundinn hafa staðið 18.–20. september og náð yfir Huta og Bukovel í Ivano-Frankivsk-fylki. Orðalag Magyars um ástæður höfnunar er einnig mismunandi eftir heimildum: sumar segja „good reasons“ („хороші причини“), aðrar „respectable reasons“ („поважні причини“). Þá listaði Zelenskiy í upphafi Ungverjaland sem eitt af aðildarlöndum C8 í yfirlýsingu sinni 18. september, en Ungverjaland staðfesti síðar að það hefði hafnað boði; lokayfirlýsing fundarins var aðeins undirrituð af Úkraínu, Austurríki, Póllandi, Rúmeníu, Serbíu og Slóvakíu, og stöðu Ungverjalands því túlkaður sem „mótmælandi frekar en fullgildur aðili“ í fyrstu umfjöllun.
Baksvið
Péter Magyar tók við embætti forsætisráðherra Ungverjalands af Viktor Orbán í maí, en Úkraína bendir á að Ungverjaland hafi ekki hætt að kaupa rússneska orku og haldi áfram að beita málefnum ungverskra minnihluta í Transkarpatíu í umræðunni um aðild Úkraínu að ESB. Úkraína tekur þegar þátt í samstarfsvettvöngunum „Bandalag viljans“ og „Bandalag getunnar“; Járnbrautabandalagið er kynnt sem þriðji vettvangurinn, sértækur fyrir járnbrautir. Samkvæmt innviðaráðherra Úkraínu, Mykola Kalashnyk, hafa 533 lestarvagnar Ukrzaliznytsia og 75 lestarvagnar einkafyrirtækja skemmst af rússneskum árásum frá upphafi fulla innrásarinnar.