Wadephul og Lavrov funduð á allsherjarþingi SÞ – fyrsti fundur utanríkisráðherra Þýskalands og Rússlands frá 2022

Hvers vegna þetta skiptir máli

Fundurinn var fyrsta formlega viðræða á vettvangi utanríkisráðherra milli Þýskalands og Rússlands frá því að Rússland hóf fulla innrás í Úkraínu árið 2022, og því fór hann fram sem umtalsverð diplómatísk sending. Wadephul lýsti því yfir að hann sæi engan vilja af hálfu Moskvu til að hefja alvöru viðræður um að ljúka stríðinu eða draga úr spennu. Þýskaland nýtti fundinn til að ítreka stuðning við Úkraínu, efnahagsþrýsting á Rússland og krefjast skýringa á drónamálinu í Leipzig, sem Berlín kallar „rauða línu yfirstigið“.

Hvað gerðist

Þýski utanríkisráðherrunn Johann Wadephul og rússneski utanríkisráðherrunn Sergei Lavrov funduð 26. september í New York á 81. allsherjarþingi SÞ. Að sögn rússneska utanríkisráðuneytisins var fundurinn á frumkvæði þýsku hliðarinnar og stóð rétt yfir 20 mínútum. Um var að ræða fyrsta fund á þessu stigi milli landanna frá janúar 2022, er Annalena Baerbock, þáverandi þýskur utanríkisráðherra, heimsótti Moskvu skömmu fyrir fulla innrás Rússlands í Úkraínu.

Wadephul sagði að hann hefði lagt áherslu á að Þýskaland myndi halda áfram alhliða stuðningi við Úkraínu og viðhalda efnahagsþrýstingi á Rússland, og að hann hefði kallað eftir de-eskaleringu í ljósi stöðunnar í Úkraínu, en því kalli hefði ekki verið svarað. Hann sagðist ekki hafa rætt framtíð Úkraínu við Lavrov, þar sem slíkt væri Úkraínumönnum sjálfum að ákveða. Hann vék einnig að drónamálinu í Leipzig-flugvelli, sem Berlín tengir beint við Rússland og kallar „rauða línu yfirstigið“.

Úkraínskí utanríkisráðherrunn Andriy Sybiha ræddi í síma við Wadephul skömmu eftir fundinn og þakkaði honum fyrir að kynna rússnesku hliðinni sameiginlegar stöður Úkraínu og Þýskalands, þar á meðal kröfu um að Moskvu endi stríðið og staðfestingu á áframhaldandi stuðningi við Úkraínu. Wadephul sagðist einnig hafa tekið jákvætt í frumkvæði Donald Trump, forseta Bandaríkjanna, um að bjóða Vladimír Pútín á G20-fundinn í Miami, og sagði að það myndi verða raunpróf á vilja Kremlverja til viðræðna.

Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum

Úkraínskir miðlar leggja áherslu á að Wadephul hafi ekki séð neinn vilja Rússa til að ljúka stríðinu eða draga úr spennu, og að framtíð Úkraínu verði ákvörðuð af Úkraínumönnum sjálfum, ekki rædd á fundi við Moskvu. Fjöldi frétta undirstrikar ítrekun Wadephul á stuðningi við Úkraínu og efnahagsþrýstingi á Rússland, sem og að hann kallaði drónatilraunina í Leipzig „rauða línu yfirstiginn“. Símtal Sybiha og Wadephul eftir fundinn er tekið fram sem merki um samhæfingu Úkraínu og Þýskalands, þar sem Sybiha lýsir „föstum sameiginlegum stöðum“ sem kynntar voru fyrir Rússum.

Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum

Alþjóðleg umfjöllun, einkum vestræn miðl, leggja áherslu á að fundurinn sé á frumkvæði Þýskalands (samkvæmt rússneska utanríkisráðuneytinu) og tilraun til að endurnýja samskipti eftir langt hlé. Wadephul sjálfur rökstuddi fundinn með því að Evrópa ætti ekki að yfirgefa Rússlandsviðræður alfarið til Bandaríkjanna, og minnti á kapphlaupatíðartengsl sem fyrirmynd. Hann nefndi einnig hungursneyðarþrætaáhyggjur í þróunarheiminum sem eina ástæðu fyrir því að sækjast eftir vopnahléi í Svartahafi. Estski utanríkisráðherrunn Margus Tsahkna er dreginn fram sem andstæð ródd innan Evrópu, sem gagnrýnir fundinn harðlega sem „sigur Moskvu“ og alþýðuhetju fyrir Kremlverja.

Hvar frásögnum ber ekki saman

Ýmsar túlkanir eru á eðli fundarins. Wadephul lýsti honum sem alvarlegri tilraun til að þrýsta á de-eskaleringu og viðræður um stríðslok, á meðan Lavrov gekk út frá því að ekkert nýtt hefði komið fram umfram það sem Berlín hefði þegar sagt opinberlega, og hæddi fundinn með því að benda á að hann hefði getað farið fram síma. Lavrov vísaði einnig á bug ásökunum Þýskalands um rússneska þátttöku í drónamálinu í Leipzig, og staðhærir að Wadephul hafi kallað eftir „tilslökunum á úkraínska víglínunni“ og samkomulagi í Svartahafi – boð sem hann hafnaði.

Innan Evrópu eru skiptar skoðanir. Estski utanríkisráðherrunn Margus Tsahkna gagnrýndi fundinn harðlega og kallaði hann „sigur Moskvu“ og hreina rússneska alþýðuhetju, sem setti þýska hliðina í afar lítillækandi stöðu. Wadephul og Sybiha aftur á móti lögðu áherslu á að fastar sameiginlegar stöður hefðu verið kynntar fyrir Rússum, með kröfu um stríðslok og áframhaldandi stuðningi við Úkraínu.

Baksvið

Síðasti fundur utanríkisráðherra Þýskalands og Rússlands áður en til þessa kom var 18. janúar 2022 í Moskvu, þegar Annalena Baerbock stýrði þýska utanríkisráðuneytinu, skömmu fyrir fulla innrás Rússlands í Úkraínu. Fundur Wadephul og Lavrov á allsherjarþingi SÞ varð því fyrsti á þessu stigi í rúm fjögur og hálft ár. Hann átti sér stað í kjölfar fundar Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, með Lavrov 23. september í New York. Wadephul vísaði til kapphlaupatíðarsamskipta og ráðlegginga frá samstarfsaðilum, þar á meðal frá þróunarheiminum vegna matvælaöryggis, sem rök fyrir að ræða beint við Moskvu.