Von der Leyen býr til tillögu um evrópskt öryggisráð – Úkraína á að vera með
Í ræðu sinni um stöðu Evrópusambandsins 16. september lagði Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, til að komið verði á fót evrópsku öryggisráði með leiðtogum ESB og samhugum ríkjum, þar á meðal Úkraínu, Bretlandi, Noregi og Kanada. Hún tilkynnti einnig nýja evrópska öryggisstefnu ásamt Kaju Kallas, háfulltrúa ESB í utanríkis- og öryggismálum, og bjóðmælagrunn um neyðaröryggi sem skylt er grein 4 í NATO-sáttmálanum. Von der Leyen sagði blandaðar hótanir Rússa – netárásir, njósnir, kertavörur og drónaárásir – vera að magnast daglega og benti á nýleg atvik í Danmörku, Litháen og Póllandi sem sönnur þess að ógnin vaxi.
Helstu atriði
- ESB-stjórnarforseti flutti ræðu sína um stöðu ESB í Evrópuþinginu í Strasbourg 16. september
- Tillaga um evrópskt öryggisráð með leiðtogum ESB og samhugum ríkjum, þar á meðal Úkraínu, Bretlandi, Noregi og Kanada
- Nýtt bjóðmælagrunn um neyðaröryggi (Emergency Security Protocol) – evrópsk hliðstæða greinar 4 í NATO – sem hvert aðildarríki getur virkjað
- Von der Leyen og Kaja Kallas, háfulltrúi ESB í utanríkismálum, munu sameiginlega leggja fram nýja evrópska öryggisstefnu
- Úkraína fær kaup á bandarískum Patriot eldflaugum og samvinnuverkefni um loftvarnir byggt á "Freya"-verkefninu
- Nýtt evrópskt verkfæri fyrir hernaðarhæfni (European Strategic Capabilities Instrument) í samræmi við NATO til að byggja upp getu eins og eldsneytistöku í lofti og loftvarnir
- Blaðamaður ESB nefnir 3. september (danskar njósnir um rússneskar njósnir á dönsku varnariðnaði), 14. september (dönskum herþyrlu skotið með merkjaskotum frá rússnesku herskipi) og 15. september (rússnesk dróna fallin í Litháen eftir að hafa verið skotin niður af ítölskum orrustuþotum)
Hvers vegna þetta skiptir máli
Talan markar mikilvæga stofnanalega tillögu í ESB-stefnu um varnarmál: evrópskt öryggisráð á leiðtogastigi og bjóðmælagrunn um neyðaröryggi sem hliðstæðu NATO greinar 4, sem getur boðað til samráðs allra aðildarríkja þegar öryggisatvik verða. Von der Leyen setti tillöguna í samhengi við vaxandi rússneskar blendingsárásir og veikt transatlantískt samband undir stjórn Donald Trump, sem áður ógnaði að innlima Grænland og endurskoðar fjölda og staðsetningu bandarískra hermanna í Evrópu. Úkraína er tekin með sem samherji í þessu nýja öryggisráði og ESB hefur þegar lofað kaupum á Patriot-eldflaugum og samvinnuverkefni um loftvarnir.
Hvað gerðist
Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, flutti árlega ræðu sína um stöðu ESB fyrir Evrópuþinginu í Strasbourg þriðjudaginn 16. september. Í ræðunni lagði hún fram nokkrar meginatillögur á sviði öryggismála. Helstu þættir voru: nýtt evrópskt öryggisráð (e. European Security Council) á leiðtogastigi með aðild ESB-ríkja og samhugra ríkja eins og Úkraínu, Bretlands, Noregs og Kanada; bjóðmælagrunn um neyðaröryggi (Emergency Security Protocol) sem evrópsk hliðstæða NATO greinar 4, sem hvert aðildarríki getur virkjað og kallar saman öll ríki til að samræma evrópsk viðbrögð; og ný evrópsk öryggisstefna sem hún vinnur að ásamt Kaju Kallas, háfulltrúa ESB í utanríkismálum. Von der Leyen sagði blandaðar hótanir – netárásir, njósnir, kertavörur og drónaárásir – magnast daglega og vísaði til nýlegra atvika í Danmörku, Litháen og Póllandi sem sönnur þess að rússneskar árásir á yfirráðasvæði Evrópu væru að aukast. Hún lýsti því yfir að NATO hefði sýnt hik vegna ótta við að ýta undir átök við Rússland og að transatlantískt samband væri veikara vegna áforma Donalds Trump um að innlima Grænland og endurskoða staðsetningu bandarískra hermanna í Evrópu. Fyrir Úkraínu lofaði hún kaupum á bandarískum Patriot-eldflaugum og samvinnuloftvörnum byggðum á "Freya"-verkefninu, og kynnti nýtt evrópskt verkfæri fyrir hernaðarhæfni (European Strategic Capabilities Instrument) í samræmi við NATO til að byggja upp evrópska getu svo sem eldsneytistöku í lofti og loftvarnir. Manfred Weber, formaður þjóðarráðs Evrópuþingsins (EPP), studdi ávarp hennar og lýsti því yfir að evrópsk varnarútgjöld skiluðu "27 bonsai-herjum" og kallaði eftir sameiginlegri evrópskri varnargetu.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínskir fjölmiðlar – eins og Úkrainska Pravda, Jevropeiska Pravda, Ukrinform, LB.ua, NV og ZN.UA – leggja áherslu á þrjú meginatriði. Í fyrsta lagi að Úkraína sé hluti af fyrirhuguðu evrópsku öryggisráði og þar með viðurkennd sem jafningi í öryggisbandalagi leiðtoga. Í öðru lagi að beinir afrakstur fyrir Úkraínu fylgi – Patriot-eldflaugum og loftvarnarsamvinnu undir "Freya"-verkefninu – og að tillögurnar svari bæði rússneskum árásum og veikt transatlantísku sambandi undir Trump-stjórn. Í þriðja lagi er stuðningur Manfreds Weber við ávarpið lesinn sem pólitísk fylking fyrir sameiginlegri evrópskri varmarhæfni sem nær til Úkraínu, og orð hans um "27 bonsai-heri" eru notuð til að undirstrika gagnrýni á sundurleitum þjóðarvörnum.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir eru ekki sammála um hver sagði að fall rússnesks dróna á íbúðarhús í Galați uppfyllti skilyrði fyrir að virkja NATO grein 4. Flestar heimildir, þar á meðal Jevropeiska Pravda, segja að ummælin komi frá rúmenska utanríkisráðherranum Oana Țoiu, en NV rekur þau til úkraínska utanríkisráðherrans Sybiha.
Baksvið
Grein 4 í NATO-sáttmálanum heimilar hverju aðildarríki að óska eftir samráði við bandamenn telji það sig ógnað um landhelgi sína og er oft talin undanfari þess að virkja grein 5. Ýmsar tillögur um evrópskt öryggisráð hafa komið fram allt frá níunda áratugnum; hugmyndin varð virk aftur eftir sundurþykkju ESB vegna Íraksrístríðsins 2003 og var endurvakin árið 2017 af þáverandi forsetum framkvæmdastjórnar ESB og Frakklands, Jean-Claude Juncker og Emmanuel Macron, en þá strandaði á andstöðu Breta. Nýleg atvik sem vitnað er til: 3. september tilkynnti danska öryggisþjónustan um njósnaáætlanir Rússa gegn dönskum varnariðnaði; 14. september var dönskum herþyrlu skotið með merkjaskotum frá rússnesku herskipi; 15. september féll rússnesk dróna í Litháen eftir að ítalskir orrustuþotur á Šiauliai-flugvelli skutu hana niður yfir Kaišiadorys-héraði nálægt Kruonis dælustöð; og dróna sást nálægt úkraínsku flugvél í Leipzig. Þýski kanslari Friedrich Merz og rúmenski utanríkisráðherrann Oana Țoiu höfðu hvor um sig kallað eftir því að NATO grein 4 yrði virkjuð í kjölfar drónuatvika. Auk öryggistillagnanna lagði von der Leyen til að Kanada yrði aðildarríki ESB og kynnti nýtt evrópskt verkfæri fyrir hernaðarhæfni í samræmi við NATO fyrir getu eins og eldsneytistöku í lofti og loftvarnir.