Úkraína: Zelenskyy krefst þess að ríkissaksóknari verði rekinn eftir að hann tilkynnti grun um yfirmann NABU
Ríkissaksóknarinn Ruslan Kravchenko, sem sagði af sér 7. september í kjölfar aðgerðarinnar „Kartago“ gegn spillingu innan eigin embættis, birti 14. september myndskeið þar sem hann sagðist hafa undirritað grunsenkningu á hendur Semen Kryvonos, yfirmanni þjóðhrellisstofnunarinnar NABU, og fór sama nótt úr landi. Forseti Volodymyr Zelenskyy kallaði eftir tafarlausri brottrekstri Kravchenkó og lagði formlega tillögu fyrir Verkhovna Rada um að samþykkja brottreksturinn, en Evrópusambandið ítrekaði stuðning sinn við sjálfstæðar spillingarvarnastofnanir Úkraínu.
Helstu atriði
- Kravchenko sagði af sér 7. september eftir „Kartago“-aðgerð NABU og SAPO gegn meintri spillingarhringu innan skrifstofu ríkissaksóknara.
- Að morgni 14. september tilkynnti Kravchenko í myndskeiði að hann hefði undirritað grunsenkningu á hendur NABU-stjóranum Semen Kryvonos, auk grunsenkningar á hendur aðila nátengdum SAPO-stjóranum Oleksandr Klymenko.
- NABU og SAPO sögðu enga grunsenkningu hafa verið afhenta Kryvonos formlega og kölluðu tilkynningu Kravchenkó áframhaldandi kerfisbundna atlögu gegn sjálfstæðum spillingarvarnarstofnunum.
- Að kvöldi 14. september gaf skrifstofa ríkissaksóknara út yfirlýsingu þess efnis að engin grunsenkning hefði verið birt í lögmæltu formi og að færslur í ERDR hefðu verið afturkallaðar.
- Zelenskyy undirritaði úrskurð nr. 905/2026 um að víkja Kravchenkó tímabundið frá embætti og lagði tillögu um endanlega brottrekstur fyrir Verkhovna Rada, sem lagareftirlitsnefnd þingins samþykkti.
- Forseti og talsmaður hans sögðu að eini vegur Kravchenkó væri brottrekstur; Arakhamia, formaður þingflokks „Þjónn fólksins“, tilkynnti að atkvæðagreiðsla færi fram 15. september.
- Evrópusambandið sagðist fylgjast með málinu en vildi ekki gera athugasemdir við einstök mál; talsmaður framkvæmdastjórnarinnar, Guillaume Mercier, ítrekaði núllþol gagnvart spillingu og kallaði sjálfstæðar spillingarvarnarstofnanir hornstein lögræðis í Úkraínu.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Atburðarásin snertir beint sjálfstæði úkraínskra spillingarvarnastofnana – NABU og SAPO – sem eru skilyrði ESB-aðildarviðræðna og langvarandi krafa Evrópusambandsins og framkvæmdastjórnar ESB. Opin átök milli ríkissaksóknarans og aðal spillingarvarnarstofnana landsins, ásamt brottför Kravchenkó erlendis sama nótt og hann tilkynnti grunsenkninguna, eru fordæmalaus. Málið á sér einnig stað samtímis „Kartago“-aðgerðinni, sem beinist að meintri spillingu innan skrifstofu ríkissaksóknarans sjálfs, og hefur því bein áhrif á trúverðugleika réttarkerfis Úkraínu gagnvart alþjóðastofnunum og samstarfsaðilum.
Hvað gerðist
Ríkissaksóknarinn Ruslan Kravchenko, sem sagt hafði af sér 7. september eftir að NABU og SAPO höfðu 4. september kynnt aðgerðina „Kartago“ gegn meintri spillingarhringu innan skrifstofu ríkissaksóknara, birti að morgni 14. september sjö mínútna myndskeið. Þar sagðist hann hafa undirritað grunsenkningu á hendur Semen Kryvonos, yfirmanni NABU, fyrir fölsun opinberra skjala til að afla ólögmæts ávinnings í sérstaklega stóru upphæð og fyrir fiktífa ættleiðingu. Kravchenko tilkynnti einnig grunsenkningu á hendur aðila nátengdum Oleksandr Klymenko, yfirmanni SAPO. Kryvonos og Klymenko sögðu enga grunsenkningu hafa verið afhenta formlega og sögðu tilkynninguna „Telegram-grunsenkningu“ og áframhaldandi kerfisbundna atlögu gegn sjálfstæðum stofnunum. Forseti Zelenskyy svaraði innan klukkustundar, sagði að eini vegur Kravchenkó væri brottrekstur og kallaði eftir tafarlausri samþykki þingsins. Hann lagði formlega tillögu um brottrekstur fyrir Verkhovna Rada, sendi úrskurð nr. 905/2026 um tímabundna víkjun Kravchenkó frá embætti og varamennslu hans á grundvelli 2. mgr. 11. gr. laga um hernaðarréttarreglur, og lagareftirlitsnefnd þingsins samþykkti tillöguna. Formanni þingflokks „Þjónn fólksins“, Davyd Arakhamia, tilkynnti að atkvæðagreiðsla um brottrekstur færi fram 15. september. Kravchenko yfirgaf Úkraínu um nóttina samkvæmt heimildum blaðamanna í löggæslu, skv. eigin frásögn í „erlent starfsferð“ sem hann sjálfur hafði fyrirskipað 13. september, og staðfesti í Telegram-færslu að hann hygðist hitta alþjóðlega samstarfsaðila. Kryvonos og Klymenko héldu sameiginlega blaðamannafund þar sem þeir sögðu aðeins hafa verið haldið eftir tilvísunarskrá, ekki efni sakamála, í húsleitunum í „Kartago“. Að kvöldi 14. september gaf skrifstofa ríkissaksóknara út yfirlýsingu þess efnis að engin grunsenkning hefði verið afhent í lögmæltu formi og að færslur í ERDR hefðu verið afturkallaðar. Framkvæmdastjórn ESB sagðist fylgjast með málinu, vildi ekki gera athugasemdir við einstök mál en ítrekaði núllþol gegn spillingu og kallaði sjálfstæðar spillingarvarnarstofnanir hornstein lögræðis í Úkraínu.
Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum
Alþjóðlegir miðlar, einkum Evrópusambandið, hafa beint sjónum að sjálfstæði úkraínskra spillingarvarnarstofnana sem hornsteini lögræðis í Úkraínu og lykilskilyrði fyrir ESB-aðild. Framkvæmdastjórn ESB, í gegnum talsmanninn Guillaume Mercier, sagðist fylgjast með þróun málsins en vildi ekki gera athugasemdir við einstök mál; hún ítrekaði núllþol gagnvart spillingu og áréttaði að sjálfstæðar spillingarvarnarstofnanir verði að geta unnið störf sín. Samkvæmt heimildum The Guardian, Reuters og AP hefur málsmeðferðin vakið athygli vestrænna stjórnvalda sem fylgjast grannt með framvindu spillingarvarnarmála í Úkraínu.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir greinir á um það hvort grunsenkning hafi verið afhent Kryvonos formlega: Kravchenko og OGP sögðu hana undirrituð og skráða í ERDR, en NABU, SAPO og Kryvonos sjálfur sögðu að enginn pappírsskjal hefði verið afhent persónulega eða komið til stofnananna, og að kvöldi 14. september afturkallaði OGP færslur í ERDR og sagði grunsenkninguna ekki hafa verið birta í lögmæltu formi. Áformuð för Kravchenkó erlendis er einnig umdeild: hann sjálfur og OGP vísuðu til PACE-heyrnar í París 13.–17. september, en sumir fjölmiðlar (Ukrainska Pravda) sögðu hann hafa notað starfsferð til Litháens sem afsökun, og aðrir (Tsenzor.net) sögðu hann hafa farið til Brussel. Anti-Corruption Action Center sagði að för Kravchenkó hefði ekki verið möguleg án leyfis Zelenskyy og að leyfið hefði verið veitt í skiptum fyrir undirritun grunsenkningarinnar, en þingmaðurinn Serhiy Vlasenko hélt því fram að ríkissaksóknari sé stjórnarskrávarlega sjálfstæður og geti sjálfur heimilað för sína. Kravchenko sagði að spillingarvarnarstofnanir hefðu stolið gögnum úr húsleitunum í „Kartago“, en NABU og SAPO sögðu aðeins hafa verið haldið eftir tilvísunarskrá, ekki efni sakamála. Loks greinir á um hvort Zelenskyy hafi „pólitískt hindrað“ Kravchenkó frá að undirrita grunsenkninguna (Kravchenkó fullyrðing) eða hvort ákvörðunin hafi verið persónuleg frumkvæði ríkissaksóknarans án samráðs við forsetaembættið (heimildir RBC-Ukraine, NV og LIGA.net).
Baksvið
Úkraínskar spillingarvarnarstofnanir – NABU (rannsóknarstofnun) og SAPO (sértæk saksókn) – voru stofnaðar í kjölfar Maidan-byltingarinnar 2014 með stuðningi ESB og AÞÞ og hafa verið langvarandi viðmið ESB fyrir Úkraínu. Kravchenko var skipaður ríkissaksóknari í júní 2025 eftir að hafa stýrt skattstofunni frá desember 2024 til júní 2025. Aðgerðin „Kartago“ sem NABU og SAPO kynntu 4. september 2025 beindist að meintri spillingarhringu innan skrifstofu ríkissaksóknara, sem leidd var af Sergei Kropyva, aðstoðarstjóra alþjóðasamvinnudeildar OGP, sem grunaður var um að „þaka“ fyrir svikasímaver og þvætta ávinning; fimm grunir voru gefnar út og HACC vistaði Kropyva gegn tryggingu 120 milljónir hrynivnja. Kravchenko sagði af sér 7. september en beið áfram í embætti þar til Verkhovna Rada greiddi atkvæði um brottrekstur. Kryvonos hefur stýrt NABU frá árinu 2023 og Klymenko hefur stýrt SAPO frá sama tíma. Evrópusambandið og framkvæmdastjórn ESB hafa ítrekað að sjálfstæðar spillingarvarnarstofnanir séu hornsteinn lögræðis í Úkraínu og lykilatriði fyrir ESB-aðild; einnig er kveðið á um að nýr ríkissaksóknari skuli skipaður á grundvelli samkeppnisvals samkvæmt 10. stefnumálum Kachka-Kós áætlunarinnar.