Úkraína tilkynnir ICAO að rússneskt loftrými sé óöruggt fyrir flugfarþega
Úkraína tilkynnti Alþjóðaflugmálastofnuninni (ICAO) formlega 2. september að rússneskt loftrými sé óöruggt fyrir almennt flug vegna aukinnar hernaðarstarfsemi og kallaði eftir því að flugfélög og ríkisstjórnir forðist flug yfir rússnesku yfirráðasvæði. Forseti Volodymyr Zelenskyj sagði daginn áður að rússneskt loftrými væri að verða algjörlega hættulegt og að fyrstu flugfélög hefðu byrjað að hafna flugum til rússneskra flugvalla. Rússlandsforseti Vladimir Pútín kallaði yfirlýsinguna „staðhæfingu um ríkisglæp" og hótaði viðbrögðum.
Helstu atriði
- Úkraína tilkynnti ICAO 2. september að rússneskt loftrými sé óöruggt fyrir almennt flug vegna aukinnar hernaðarstarfsemi.
- Utanríkisráðherra Andríj Sybiha tilkynnti um skrefið á fésbókinni X sama dag.
- Úkraína vísaði til sjálfsvarnarréttar síns samkvæmt 51. grein sáttmála Sameinuðu þjóðanna.
- Forseti Zelenskyj varaði flugfélög, tryggingafélög og aðra markaðsaðila við hættunni 1. september.
- Innviðaráðherra Mykola Kalashnyk sendi ICAO-stjóra Juan Carlos Salazar Gomez bréf þar sem kallað var eftir algjöru banni á flugi yfir Rússlandi.
- Pútín kallaði yfirlýsinguna „tilkall til ríkisglæpa" og sagði Rússland mundu finna svör.
- Tyrknesk flugfélög, þar á meðal Pegasus, aflýstu flugum milli Tyrklands og Moskvu í kjölfarið; hlutabréf í rússneskum flugfélögum, þar á meðal Aeroflot, féllu um meira en 5%.
- Samkvæmt The Atlantic tengdist yfirlýsing Zelenskyj svokallaðri „M&M's" aðgerð, sem sögð var fyrirhuguð til að lammeð Moskvuflugvöllum með allt að 1.000 smádronum á dag, en skrifstofa forseta Úkraínu kallaði þær upplýsingar „algjörlega út í hött".
Hvers vegna þetta skiptir máli
Tilkynning Úkraínu til ICAO er formlegt stig í stefnu Kænugarðs um að flytja afleiðingar stríðsins yfir á rússneskt yfirráðasvæði með því að beita flugöryggi sem þrýstingi. Skrefið getur haft áhrif á ákvarðanir flugfélaga, tryggingafélaga og ríkisstjórna um flug yfir Rússlandi, eins og þegar sést í flugaflýsingum tyrkneskra flugfélaga og falls hlutabréfa í rússneskum flugfélögum. Viðbrögð Pútín, þar sem yfirlýsingin er sögð „tilkall til ríkisglæpa" og hótað er viðbrögðum, sýna að málið getur leitt til frekari eskaleringar.
Hvað gerðist
Þann 1. september varaði Volodymyr Zelenskyj forseti Úkraínu flugfélög, tryggingafélög og aðra markaðsaðila við því að rússneskt loftrými væri að verða „algjörlega hættulegt" fyrir almennt flug, og nefndi sérstaklega flug til Moskvu og Pétursborgar. Daginn eftir, 2. september, tilkynnti utanríkisráðherra Andríj Sybiha á fésbókinni X að Úkraína hefði formlega tilkynnt Alþjóðaflugmálastofnuninni (ICAO) að rússneskt loftrými væri óöruggt fyrir almennt flug vegna aukinnar hernaðarstarfsemi, og vísaði til sjálfsvarnarréttar Úkraínu samkvæmt 51. grein sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Innviðaráðherra Mykola Kalashnyk sendi jafnframt ICAO-stjóra Juan Carlos Salazar Gomez bréf þar sem kallað var eftir algjöru banni á flugi yfir Rússlandi. Zelenskyj sagði 2. september að fyrstu flugfélög hefðu byrjað að hafna flugum til rússneskra flugvalla, og í kjölfarið aflýstu tyrknesk flugfélög, þar á meðal Pegasus og Turkish Airlines, flugum til og frá Moskvu, hlutabréf í Aeroflot féllu um meira en 5%, og flugtakmarkanir voru settar á Vnukovo-flugvöll í Moskvu af öryggisástæðum. Rússlandsforseti Vladimir Pútín kallaði yfirlýsinguna „tilkall til ríkisglæpa" á blaðamannafundi á vegum SCO-leiktogsins í Biskek 1. september og sagði Rússland myndi finna hvernig brugðist yrði við. Rússneska flugmálayfirvöldin, Rosaviatía, gáfu út tilkynningu (NOTAM) þar sem fram kom að öll skjöl sem Úkraína hefði birt um rússneskt loftrými hefðu enga lagalega þýðingu og að rússnesk flugstarfsemi gengi áfallalaust fyrir sig.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínskir fjölmiðlar leggja áherslu á að yfirlýsing Zelenskyj og tilkynning til ICAO séu ábyrg og lögmæt skref í sjálfsvörn Úkraínu. Þau benda á hagnýtar flugöryggisástæður: fyrri atvik vegna rafeindastríðs og GPS-truflana yfir Eystrasaltslöndum og Rússlandi, lokaðar rannsóknir Rosaviatíu, og vaxandi fjöldi banaslysa í almennu flugi. Úkraínskir fjölmiðlar draga einnig fram að Úkraína lokaði eigin loftrými 24. febrúar 2022 í upphafi fulls innrásar, og telja að sami rökrétti eigi að gilda gagnvart Rússlandi. Mörg úkraínsk rit nota rammaáherslu á að „stríðið snýr aftur til Rússlands" sem spegilmynd afleiðinga innrásarinnar.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Ágreiningur er um hvort Úkraína hafi raunverulega hafið tiltekna stórtæka drónaaðgerð gegn Moskvuflugvöllum. The Atlantic greindi frá því að yfirlýsing Zelenskyj tengdist svokallaðri „M&M's" aðgerð, sem sögð var fyrirhuguð til að lammeð Moskvuflugvöllum með allt að 1.000 smádronum á dag, en að undirbúningur hennar hefði verið frystur eftir að fyrrverandi varnarmálaráðherra Mykhajlo Fedorov var leystur frá embætti. Skrifstofa forseta Úkraínu kallaði þessar upplýsingar „algjörlega út í hött". Annar ágreiningur snýr að rammaskilningi: Pútín lýsti yfirlýsingunni sem „tilkalli til ríkisglæpa", en úkraínskir embættismenn sögðu hana ábyrga sjálfsvörn og viðvörun byggða á raunverulegri flugöryggisáhættu.
Baksvið
Úkraína lokaði eigin loftrými að fullu aðfaranótt 24. febrúar 2022 þegar Rússland hóf fulla innrás, og hefur það verið lokað síðan vegna stöðugrar rússneskrar eldflauga- og drónaárása. Fjallað er um að úkraínskir langdræg drónar nái til Moskvu, Pétursborgar og annarra markaða langt frá úkraínskri landamærum. Innviðaráðherra Kalashnyk benti á GPS-truflanir og rafeindastríð sem hafi haft áhrif á tugþúsundir flugferða Ryanair, Wizz Air og Finnair. Þann 1. september, á blaðamannafundi á vegum SCO-leiktogsins í Biskek í Kirgistan, gagnrýndi Pútín yfirlýsingar Zelenskyj og hótaði viðbrögðum. Pegasus og önnur tyrknesk flugfélög aflýstu flugum sínum til og frá Moskvuflugvöllum aðfaranótt 2. september og sögðu ástæðuna „tæknilega" eða „loft-rýmisástandið"; Vnukovo-flugvöllur í Moskvu setti flugtakmarkanir af öryggisástæðum. Samkvæmt The Atlantic var undirbúningur „M&M's" aðgerðarinnar frystur eftir að fyrrverandi varnarmálaráðherra Mykhajlo Fedorov var leystur frá embætti, en Fedorov sjálfur staðfesti síðar í viðtali við 24 канал að fyrirhuguð hefði verið umfangsmikil drónaaðgerð undir því heiti og að framkvæmd hennar í framtíðinni væri ekki útilokuð.