Zelensky kynnir þrjú sameiginleg varnarverkefni Úkraínu og Noregs
Í tveggja daga heimsókn til Noregs 20.–21. október tilkynnti forseti Zelensky að Úkraína og Noregur vinni saman að þremur nýjum varnarverkefnum — gegn Shahed-drónum, innan evrópska eldflaugavarnarverkefnisins FREYJA og í loftvörnum og gervihnattasamskiptum — auk þess að ræða viðbótarstyrki og 750 milljóna norskra króna fjárhagsaðstoð.
Helstu atriði
- Zelensky kom til Noregs 20. október og fundaði 21. október með forsætisráðherra Jonas Gahr Støre, varnarmálaráðherra Tore Sandvik og forstjóra Kongsberg, Eirik Lie.
- Úkraína og Noregur vinna að þremur sameiginlegum varnarverkefnum; fyrsta verkefnið miðar að vörnum gegn Shahed-drónum og áætlaðir fyrstu árangur innan 1,5–2 mánaða.
- Annað verkefnið tengist evrópska eldflaugavarnaáætluninni FREYJA, þar sem Noregur tekur virkan þátt; þriðja verkefnið snýr að loftvörnum og gervihnattasamskiptum.
- Kongsberg framleiðir NASAMS loftvarnarkerfi; Zelensky sagði þau verja fólk og mikilvæga innviði daglega fyrir rússneskum eldflauga- og drónaárásum.
- Úkraína upplýsti að 3,5 milljarða evra (4,1 milljarði dollara) halla sé enn á ríkisfjármálamarkmiði þessa fjárhagsárs og að Noregur hafi ákveðið að veita 750 milljónir norskra króna (um 78,5 milljónir dollara) til að styðja ríkisrekstur í stríði.
Hvað gerðist
Forseti Úkraínu, Volodymyr Zelensky, dvaldi í Noregi 20.–21. október í viðamikilli heimsókn sem fól í sér stjórnmála- og iðnaðarfundur. Hann fundaði með forsætisráðherra Noregs, Jonas Gahr Støre (bæði 20. og 21. október), varnarmálaráðherra Tore Sandvik og forstjóra Kongsberg, Eirik Lie, ásamt öðrum fulltrúum fyrirtækisins sem framleiðir NASAMS loftvarnarkerfi. Á fundunum tilkynnti Zelensky þrjú sameiginleg varnarverkefni Úkraínu og Noregs: fyrsta verkefnið beinist að þróun varna gegn Shahed-drónum með fyrstu niðurstöður væntanlegar innan 1,5–2 mánaða; annað verkefnið tengist evrópsku eldflaugavarnaáætluninni FREYJA, þar sem Noregur tekur virkan þátt og fyrstu árangrar hafa þegar náðst í smíði einstakra kerfisþátta; þriðja verkefnið snýr að loftvörnum og gervihnattasamskiptum fyrir úkrainska hersins. Zelensky vakti einnig máls á 3,5 milljarða evra (4,1 milljarði dollara) halla á ríkisfjármálamarkmiði yfirstandandi fjárhagsárs og sagði Noreg hafa ákveðið að veita 750 milljónir norskra króna (um 78,5 milljónir dollara) til að styðja ríkisrekstur á stríðstímum. Auk þess voru rædd umsókn um orkustyrk, málefni barna sem flutt hafa verið brott, gerð sprengjuskýla, kaup á skólabílaáætlunum og friðarferlið — Zelensky sagði framgang þess velti á því hvort Bandaríkin heyri nýjar friðartillögur frá Rússum.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkrainsk fjölmiðlafjöllum leggur áherslu á að heimsóknin marki skipulega stigmögnun samvinnu Úkraínu og Noregs á sviði varnariðnaðar og knýji fram ný, sýnileg verkefni sem miðast við raunverulegar þarfir herjaðrar Úkraínu — sérstaklega vörnum gegn Shahed-drónum og þróun FREYJA-kerfisins. Jafnframt er bent á að Zelensky nýti tækifærið til að setja fram ótvírætt fjárhagslegt erindi: 3,5 milljarða evra halli á fjárhagsárinu sýnir hve mikið úkraínska ríkið reiðir sig á ytri stuðning á sama tíma og árásum er haldið uppi. Fundurinn með Steve Witkoff, forsætisráðherra Støre og Finlandsforseta Stubb er settur í samhengi við áframhaldandi viðræður um friðarskilyrði og þýðingu afstöðu Bandaríkjanna.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Heimildir stangast á um tveimur atriðum. Annars vegar er tímalínan fyrir FREYJA-prófanir sögð í sumum textum „fyrir lok þessa árs“ en í öðrum „fyrir lok 2026“ — ekki er unnt að skera úr hvort miðað er við lok 2026 eða lok yfirstandandi árs úr því efni sem fyrir liggur. Hins vegar er norska konunginum ýmist gefið nafnið Haraldur V eða Haakon VIII í mismunandi heimildum, án þess að í efninu felist úrskurður um hvor um sig eigi rétt.
Baksvið
Úkraína hefur fengið NASAMS-kerfi frá Kongsberg síðan 2022, og árið 2024 samþykkti Kongsberg að vinna að samþróun og framleiðslu eldflauga fyrir kerfið með úkrainsku fyrirtæki. Samkvæmt tölum Kongsberg frá maí 2025 höfðu NASAMS-kerfi fellt yfir 900 loftmörk með 94% árangri. Noregur tekur þegar virkan þátt í FREYJA, evrópsku eldflaugavarnaáætluninni. Skömmu fyrir heimsóknina sögðu úkraínsk stjórnvöld (loftflotinn og varnarmálaráðuneytið) frá tilraunum með AI-stýrðar vélmennavörður gegn drónum og vöktuðu á sama tíma áhættuna af hraðari, rússneskum svokölluðum „viðbragðsdrónum“. Heimsókn Zelensky til Noregs fól einnig í sér fundi með Noregskonungi, forseta Storting og öllum flokksformönnum — og þriggja aðila viðræður 20. október með Steve Witkoff og Alexander Stubb.