Merz í óvæntri heimsókn í Kænugarð: 1,3 milljarða evra stuðningspakki og 15 samningar við Úkraínu

Hvers vegna þetta skiptir máli

Heimsókn Merz markar áframhaldandi pólitískan stuðning Þýskalands við Úkraínu á æðsta stigi og er önnur heimsókn hans til Kænugarðs sem kanslari. Nýi 1,3 milljarða evra pakkinn, ásamt 15 samningum um varnir, orku, drónavarnir og iðnaðarsamvinnu, styrkir bæði hernaðarlega og efnahagslega stoð Úkraínu fyrir veturinn. Merz notaði heimsóknina til að snúa árásum sínum beint að Pútín og tengja örlög Úkraínu við öryggi allrar Evrópu, jafnvel á meðan loftvarnasirennur ómuðu í höfuðborginni og rússnesk drónaárás reið yfir Norðurbrúna. Tilkynning um fund „viljabandalagsins“ í Berlín í vetur sýnir að Þýskland vill taka forystu í samræmingu evrópskra og breskra stuðningsaðgerða.

Hvað gerðist

Friedrich Merz, þýskur kanslari, kom með sérlest til Kænugarðs í óundirbúinni heimsókn sunnudaginn 4. október. Með í för voru efnahagsráðherra Katherina Reiche og um það bil tíu fulltrúar þýskra fyrirtækja í varnar- og orkugeiranum, þar á meðal Siemens Energy, Hensoldt, Diehl Defence og Quantum Systems.

Merz hóf heimsóknina með því að færa blóm á minnismerki fallinna Úkraínumanna á Maidan Nezalezhnosti ásamt Volódýmír Selenskíj, forseta Úkraínu. Þar lýsti hann því yfir að ef Rússland yrði ekki stöðvað myndi stríðsvél þeirra „fyrr eða síðar snúast gegn okkur". Merz heimsótti einnig hús Vísindafélags Úkraínu, sem sætt hafði orðið rússneskri drónaárás 28. september þar sem tveir létust og sjö særðust, og kallaði á Vladímír Pútín að stöðva árásir og sýna vilja til viðræðna.

Í sameigriðri blaðamannafundum tilkynntu Merz og Selenskíj nýjan þýskan stuðningspakka til Úkraínu upp á rúmlega 1,3 milljarð evra: um 1 milljarður í hernaðarstuðningi, þar með talin samþróun drónaafriðla gegn eldskeytum drónum af gerðinni „Shahed“ sem er knúin þotuhreyfli, afhending langdrægra vopna, bardadróna og gervihnattatækni, og um 350 milljónir evra í orkustuðningi fyrir veturinn (rafalar, spennistöðvar, viðgerðir). Merz vildi ekki gefa upp nákvæmar tegundir, magn eða afhendingartíma vopnanna.

Alls voru undirritaðir 15 samningar og skjöl milli Úkraínu og Þýskalands, að verðmæti yfir 8,5 milljarða evra að sögn Selenskýjs. Þar á meðal voru minnisblöð varnarmálaráðuneytisins við Diehl Defence um kaup á þúsundum IRIS-T eldflauga og kerfa og á HENSOLDT um eftirlitsradara, samningur við Quantum Systems um afriðla dróna, og samkomulag við Naftogaz, orkumálaráðuneytið og Ukrenergo við Siemens Energy og þýska flutningskerfisaðila. Sérstakur samningur um aukna drónavarnasamvinnu var undirritaður, þar sem Þýskland mun nýta reynslu Úkraínu á því sviði – Merz nefndi þar drónaárás á flugvöll í Leipzig 4. ágúst sem dæmi.

Merz tilkynnti jafnframt að Þýskland, ásamt Frakklandi og Bretlandi, hygðist halda fund „viljabandalagsins“ (Coalition of the Willing) í Berlín í vetur til að samræma frekari aðstoð. Hann sagði Þýskland vilja hraða aðildarumsókn Úkraínu að Evrópusambandinu og endurtók tilboð sitt um svokallaða „tengda aðild" (associated membership), en lagði áherslu á að frekari fjárhagsstuðningur velti á framförum í Úkraínu í réttarríki og baráttu gegn spillingu. Heimildir Hermsins Hermamálaráðherra Khmara, sem hitti Merz, afhenti honum lista yfir þörf vopna, þ.á.m. skotfæri fyrir F-16 og eldflaugar fyrir IRIS-T og Patriot. Selenskýj sagði einnig að Úkraína reikni áfram með afhendingu Taurus-langdrægu eldflauganna frá Þýskalandi.

Heimsóknin fór fram undir beinum rússneskum árásum: drónaárás á Norðurbrú (Pivdennyj) yfir Dníper í Kænugarði morguninn 4. október og ítrekaðar loftvarnasirennur. Merz sagði að hann hefði heyrt loftvarnasirennur þrisvar á meðan á heimsókn stóð en ekki þurft að fara í skjól.

Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum

Úkraínskir miðlar leggja áherslu á verðmæti og táknrænt gildi heimsóknarinnar: Merz ferðast til Kænugarðar þrátt fyrir beinar hótanir frá Moskvu, heiðrar fallna Úkraínumenn á Maidan og snýr sér beint til Pútíns á vettvangi drónaárásarinnar á Vísindafélagið. Úkraínsk fjölmiðlun dregur fram hinar nákvæmu útkomur heimsóknarinnar – 1,3 milljarða evra pakkann, 15 samninga um 8,5 milljarða evra, samvinnusamninginn um drónavarnir, minnisblöðin við Diehl Defence, HENSOLDT, Quantum Systems, Siemens Energy, Ukrenergo og Naftogaz, og fyrirhugaðan Berlínarfund viljabandalagsins.

Úkraínskar fréttir leggja sérstaka áherslu á iðnaðar- og vopnaframleiðslusamvinnuna – „Drone Deal“-samninginn sem Selenskýj boðaði, staðbundna framleiðslu úkraínskra dróna í Þýskalandi fyrir þjóðvarðliðið, og sameiginlega þróun langdrægra vopna. Orkugeirinn fær mikla umfjöllun: orkumálaráðherra Denys Shmyhal nefndi 557 milljónir evra í orkustuðningssjóðinn, heildarframlag Þýskalands yfir 800 milljónir, 50 milljónir fyrir hús Þornobíl-kjarnorkuversins og 155 milljóna evra orkusamninga undirritaða á viðskiptaþinginu. Úkraínskar stofnanir kynna heimsóknina sem sönnun þess að Úkraína sé jafnréttisþegi í varnarsamstarfinu.

Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum

Erlendir miðlar – þýskir, franskir, aserskir, katarískir, bandarískir og hong kong miðlar – setja heimsóknina í samhengi við öryggi allrar Evrópu. Þeir draga fram fullyrðingu Merz um að ef ekki sé stöðvað á Rússlandi muni stríðsvél þeirra snúast gegn Evrópu, og áherslu hans á að viðræður verði ekki mögulegar fyrr en vopnin þagna. Erlend umfjöllun leggur áherslu á óvænt eðli heimsóknarinnar, för efnahagsráðherra Reiche og forystumanna frá Siemens Energy, Hensoldt, Diehl Defence og Quantum Systems, og setur pakkann helst fram í hernaðartölum (1 milljarður hernaðar, 350 milljónir orka) fremur en 1,3 milljarðs upphæðina.

Al Jazeera, Le Monde og APA leggja áherslu á pólitísk skilaboð heimsóknarinnar: að Prússland hafi synjað auk þrýstingi, að stríðið hafi afleiðingar fyrir alla Evrópu, og að Berlín verði vettvangur næsta fundar „viljabandalagsins" í vetur. Nokkrar erlendar skýrslur draga fram kröfu Merz um framfarir Úkraínu í réttarríki og baráttu gegn spillingu sem skilyrði fyrir frekari fjárstuðningi og tengja það við umsókn Úkraínu um aðild að Evrópusambandinu, þar á meðal hugmyndina um „tengda aðild" sem Merz endurtók.

Hvar frásögnum ber ekki saman

Heimildir greinir á um heildarstærð þýska stuðningspakka: Reuters og nokkrir erlendir miðlar (South China Morning Post, APA) sögðu fyrirfram að pakkinn yrði rúmlega 1 milljarður evra í hernaðarstuðningi og 350 milljónir í orkustuðningi. Úkraínskir miðlar og sameiginleg yfirlýsing Selenskýjs og Merz sögðu síðan að samanlagður pakki væri yfir 1,3 milljarðar evra. Þessi mismunur endurspeglar að hluta hvort tölurnar eru eingöngu hernaðarhluti eða samanlagður hernaðar- og orkupakki.

Annað ágreiningsefni snýr að stuðningi við orkustuðningssjóðinn: orkumálaráðherra Úkraínu, Denys Shmyhal, sagði að Þýskaland myndi leggja 557 milljónir evra í orkustuðningssjóðinn og að heildarframlag Þýskalands yrði yfir 800 milljónir evra, en önnur útgáfa nefnir 250 milljónir evra í stað 557.

Baksvið

Rússland hafði aukið dróna- og eldflaugaárásir á úkraínskar borgir fyrir og á meðan á heimsókn Merz stóð, þ.á.m. drónaárás á hús Vísindafélags Úkraínu í miðbæ Kænugarðs 28. september sem drap tvo og særði sjö, og drónaárás á Norðurbrúna 4. október. Rússneska utanríkisráðuneytið hafði varað erlenda ríkisborgara og diplómata við að vera í Úkraínu dagana fyrir heimsóknina og ógnað áframhaldandi árásum. Þýskaland hefur verið einn af stærstu tvíhliða stuðningsaðilum Úkraínu síðan í fullsárásinni í febrúar 2022, og hefur veitt tugi milljarða evra í borgaralegan og hernaðarlegum stuðningi.