Tusk: Rússland skipuleggur blandaðar árásir á Pólland og aðra stuðningsríki Úkraínu
Pólskur forsætisráðherra, Donald Tusk, varaði á ræðu í þinginu Sejm 17. september við því að njósnir bendi til þess að Rússland sé að skipuleggja blandaðar árásir með drónum og eldflaugum á ríki sem styðja Úkraínu, þar á meðal Pólland. Sagði að tilgangurinn væri að veikja NATO-samstöðu og sannreyna 5. grein sáttmálans. Sama dag féll eða var skotið niður rússneskur dróni um 4 km frá pólska-úkraínska landamærunum í Wolyn-héraði, og flugvélar voru sendar á loft í Póllandi.
Helstu atriði
- Tusk sagði njósnir benda til áforma Rússlands um blandaðar árásir með drónum og eldflaugum á ríki sem styðja Úkraínu, þar á meðal Pólland.
- Tusk lýsti njósnaupplýsingunum sem „mjög samhangandi og sannfærandi“.
- Hann sagði tilganginn að sýna að 5. grein NATO-sáttmálans sé fræðileg en ekki hagnýt, undir þeirri forsendu að enginn vilji deyja fyrir Lettland eða Litháen.
- Tusk benti á að Rússland muni gera tilraun til að koma fram við atvik sem slys ef drónar eða aðrir sprengjuhlutir lenda á yfirráðasvæði NATO-ríkja á austurjaðrinum.
- 17. september féll eða var skotið niður rússneskur dróni um 4 km frá pólska-úkraínska landamærunum í Wolyn-héraði; pólskur her var reiðubúinn að skjóta honum niður og flugvélar voru sendar á loft.
- Tusk sagði Rússland ekki tilbúið í vopnahlé nema með algjöri uppgjöf Úkraínu og að komandi vetur verði „hættulega afgerandi“ fyrir Úkraínu.
- Tusk tilkynnti að hann ætli að heimsækja Úkraínu 18. september.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Viðvörunin kom frá forsætisráðherra NATO-ríkis á austurjaðrinum og byggðist á njósnum sem hann lýsti sem „mjög samhangandi og sannfærandi“. Ef áform Rússlands ganga eftir eins og lýst er, með árásum á NATO-ríki sem settar yrðu fram sem slys, er markmiðið að veikja trúverðugleika 5. greinar NATO og sundra samstöðunni. Viðvörunin féll sama dag og rússneskur dróni féll örfáum kílómetrum frá landamærunum, sem fól í sér beina prófun á viðbragðsáætlunum Póllands og NATO.
Hvað gerðist
Pólskur forsætisráðherra, Donald Tusk, flutti 17. september ræðu í neðri deild þingsins, Sejm, á 87 ára afmæli sovéska innrásarinnar í Pólland 1939. Í ræðunni sagði hann að njósnaupplýsingar sýni að Rússland skipuleggi blandaðar árásir með drónum og eldflaugum á ríki sem styðja Úkraínu, þar á meðal Pólland. Hann lýsti njósnaupplýsingunum sem „mjög samhangandi og sannfærandi“.
Tusk sagði að raunveruleg hætta væri á að drónar eða aðrir sprengjuhlutir kæmu inn á yfirráðasvæði eins eða fleiri NATO-ríkja á austurjaðrinum og gætu valdið tjóni, og benti á að Rússland myndi reyna að koma slíkum atvikum fram sem slysum svo ekki yrði grundvöllur fyrir NATO-svar. Markmiðið væri að lama eða veikja ákvörðun NATO um að beita viðeigandi ákvæðum NATO-sáttmálans, grafa undan samheldni sambandsins og sannfæra aðildarríki um að 5. greinin um sameiginlega vörn sé fræðileg en ekki hagnýt — undir þeirri forsendu að enginn vilji deyja fyrir ríki eins og Lettland eða Litháen.
Sama dag, síðdegis, féll eða var skotið niður rússneskur dróni um 4 km frá pólska-úkraínska landamærunum í Wolyn-héraði, samkvæmt upplýsingum frá talsmanni Operatívastjórnunar hersins í Póllandi, Jacek Goryszewski hershöfðingja. Pólski herinn var reiðubúinn að skjóta drónanum niður ef hann hefði farið yfir landamærin, og flugvélum var sendt á loft og loftvarnarsirumur hljóðuðu í austurhéruðum Póllands.
Að auki sagði Tusk að Rússland sé ekki tilbúið í neinar alvöru viðræður um vopnahlé eða frið nema með algjöri uppgjöf Úkraínu, og að komandi vetur verði „hættulega afgerandi“ fyrir Úkraínu. Hann benti á að Rússland beiti nýrri gerð dróna — svokallaðra þota- eða eldsneytisdróna — sem hreyfast á mun meiri hraða og starfa á mikilli hæð áður en þeir falla á skotmörk, og að fáir séu tilbúnir að verjast þeim. Tilkynnti einnig að hann hygðist heimsækja Úkraínu 18. september.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Tusk nefndi ekki opinberlega hvaða njósnaþjónustur lögðu til upplýsingarnar í ræðu sinni. Stöku skýrslur, þar á meðal frá Politico, rekja hins vegar mat hans til sameiginlegrar greiningar NATO, úkraínskra og pólskra njósnaþjónusta um líklegasta atburðarás næstu mánaðina. Aðrar umfjöllun nema ekki sérstaklega uppruna njósnanna.
Baksvið
Ræða Tusk var flutt á 87 ára afmæli sovésku innrásarinnar í Pólland árið 1939. 16. september sagði Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, í árlegri ræðu sinni um stöðu sambandsins að ESB stæði frammi fyrir vaxandi fjölda blandaðra ógnaraðgerða á yfirráðasvæði sínu og að viðbúnaður yrði að aukast hlutfallslega. Sama dag, 16. september, varaði Sergei Lavrov, utanríkisráðherra Rússlands, Evrópu við „mjög stuttu“ stríði ef „Evrópa ráðist á Rússland“, en sagði jafnframt að Rússland ætli ekki að ráðast á evrópsk ríki. Tusk tilkynnti að hann hygðist heimsækja Úkraínu 18. september. 5. grein NATO-sáttmálans kveður á um að vopnuð árás á eitt aðildarríki teljist árás á öll.