Varsá herslæmt að hraða umferð á landamærunum við Úkraínu
Eftir að rússnesk dróna lögðu farþegajarnlest á stöðinni Jagodín í héraðinu Volyn og vörubíl skammt frá landamærunum við Pólland, tilkynnti forsætisráðherra Póllands, Donald Tusk, að stjórnvöld ætli að hraða umferð á landamærunum við Úkraínu svo ekki myndist ökutækaröð sem gæti orðið skotmark rússneskra árása. Samhæfing á milli tollgæslu, lögreglu, landamæravarða og hers á að tryggja að biðraðir myndist ekki, einkum þegar um er að ræða vörubíla með eldsneyti. Tusk varaði við því að rússneskar aðgerðir gætu á næstu vikum og mánuðum ná til pólskrar yfirráðasvæðis og breskir, sænskir og bandarískir stjórnmálamenn voru um borð í diplómatískum lestum sem voru á stöðinni skömmu fyrir árásina.
Helstu atriði
- 13. september réðust rússnesk dróna á lestarlok vélar á farþegalest sem var á leiðinni frá Kyiv til Varsjár á stöðinni Jagodín í Volyn-héraði, um tveimur kílómetrum frá pólska landamærunum.
- Skömmu síðar lenti annað dróna í vörubíl um 800 metrum frá landamærunum nálægt landamærastöðinni Jagodín–Dorohusk, og eldur kviknaði í bensínstöð og vörubílum.
- Ukrzaliznytsia staðfesti að engin slasaðist því eftirlitshópur varaði lestarsveinana við váendum fyrirfram.
- 14. september sagði Donald Tusk að Pólland ætli að hraða umferð á landamærunum við Úkraínu og að samstarf milli tollgæslu, lögreglu, landamæravarða og hers eigi að koma í veg fyrir hættulega röð, einkum af eldsneytisvögnum.
- Diplómatísk lest með Boris Johnson, fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands, Carl Bildt, fyrrverandi forsætisráðherra Svíþjóðar, og öðrum evrópskum stjórnmálamönnum var á Jagodín-stöðinni í sömu andrá og árásin var framin; David Petraeus, fyrrverandi forstjóri CIA, var á öðrum lest á sama tíma.
- Pólsk yfirvöld sögðu drónunum hafa lent innan nokkurra kílómetra frá pólsku yfirráðasvæði og að nýleg skýrsla CIA hafi spáð árásum á landamærastöðvar og auknum njósnum og gróflegum aðgerðum innan Evrópulanda.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Í fyrsta lagi markar ákvörðun Varsjár um að endurskipuleggja landamæraumferð við Úkraínu breytingu á því hvernig pólsk stjórnvöld bregðast við beinni rússneskri ógn – viðleitni til að draga úr viðkvæmum áhrifamarkmiðum eins og röðum eldsneytisflutningabíla. Í öðru lagi staðfestir staða diplómatískrar lestar með fyrrverandi forsætisráðherrum og yfirmanni CIA á Jagodín-stöðinni skömmu fyrir drónaárás að rússneskar herafli beinir að sér táknrænu mikilvægum viðfangsefnum. Í þriðja lagi undirstrikaði yfirlýsing Tusk um fyrirsjáanlega rússneska skipulagningu, studd nýlegri CIA-skýrslu, að stjórnvöld í Varsjá telja að Póllandi geti orðið fyrir áhrifum á næstu vikum, sem eykur brýn vitnisburð um mögulega útþenslu átakanna til NATO-svæðis.
Hvað gerðist
Aðfaranótt 13. september lentu rússnesk dróna á tveimur stöðum mjög nálægt landamærum Póllands. Annars vegar varð drónaárás á lestarlok vélar farþegalest sem var á leiðinni frá Kyiv til Varsjár á stöðinni Jagodín í Volyn-héraði Úkraínu, um tveimur kílómetrum frá landamærunum. Skv. ukrainsku járnbrautafyrirtæki (Ukrzaliznytsia) varð engan skaða af því eftirlitshópur hafði varað við starfsmönnum á undan árásinni. Hins vegar lenti annað dróna í vörubíl nálægt bensínstöð um 800 metrum frá landamærunum við landamærastöðina Jagodín–Dorohusk; eldur kviknaði í stöðinni og nálægum vögnum, og pólsk landamæravörður lokaði tímabundið fyrir umferð og flutti fólk úr ökutækjum í skjól.
Eftir árásirnar boðaði forsætisráðherra Póllands, Donald Tusk, á fundi í ríkisöryggisráðinu 14. september að stjórnvöld ætli að hraða umferðinni á landamærunum við Úkraínu svo ekki myndist langir hryggir ökutækja sem gætu orðið skotmark rússneskra dróna. Hann lagði áherslu á að samstarf á milli tollgæslu, lögreglu, landamæravarða og hers á að koma í veg fyrir hættulegar biðraðir, einkum varðandi vörubíla með eldsneyti nálægt landamærum.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínsk fjölmiðlaumfjöllun leggur áherslu á að drónaárásin á Jagodín-stöð hafi verið hluti af rússneskri skipulagðri árásarherferð nálægt landamærum ESB og NATO, og vitnar í yfirlýsingu Andrijar Sybiha, utanríkisráðherra Úkraínu, sem lýsti árásinni sem "hryðjuverkum Pútíns sem bankar beint á dyr ESB og NATO." Úkraínska járnbrautafyrirtækið staðfesti að skömmu áður en árásin varð hafi diplómatísk lest með Boris Johnson, Carl Bildt og öðrum evrópskum stjórnmálamönnum yfirgefið stöðina vegna drónaváa, og David Petraeus var á aðri lest á stöðinni sjálfri á sama tíma. Fjölmiðlar benda einnig á að Tusk hafi þegar 10. september varað við mögulegum rússneskum árásum á landamærastöðvar Póllands og að hann byggi á skýrslu frá CIA. Nokkur úkraínsk fjölmiðlafyrirtæki nefna auk þess að frá 20. september verði umferð strætisvagna um landamærastöðina Shehyni–Medyka flutt á aðrar stöðvar vegna pólskra viðgerða.
Hvernig erlendar heimildir lýsa atburðinum
Eina enska umfjöllunarefnið (ABC News) beinist að því að Pólland hafi heitið aukinni landamæraöryggi í kjölfar drónaárásanna nálægt landamærunum og endurspegli Tusk-viðvörun um auknar rússneskar aðgerðir og mögulega útþenslu til pólskrar yfirráðasvæðis, án þess að fjalla ítarlega um umferðarendurskipulagið. Alþjóðleg umfjöllun gefur meira pláss en úkraínska fyrir viðtækari öryggisviðbrögð: færslu utanríkisráðherra Póllands Radosław Sikorski um að evrópskar NATO-flugvélar geti, án Bandaríkjanna, eyðilagt helming rússneskra olíuhreinsistöðva hraðar en Úkraína, viðvörun Cezary Tomczyk, varautanríkisráðherra varnarmála, um mögulega njósna- eða gróflega stríðsárásir í óþekktum skala, yfirlýsingu Kaju Kallas frá ESB um að árásirnar séu til þess fallnar að hræða vestræna ríki frá stuðningi við Úkraínu, og að pólski herinn hafi náð upp úr Baltahafi, nálægt þorpinu Jarosławiec, drónahluta sem talinn er rússneskur.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Ekki er fullur samhljómur meðal heimilda um hvert skotmark drónans var. Ukrzaliznytsia hefur gefið til kynna að drónið hafi átt að beinast að diplómatísku lestinni með evrópskum stjórnmálamönnum (þar á meðal Johnson og Bildt), á meðan talsmaður Nadbużanska-deildar landamæravörslunnar í Póllandi, Dariusz Sieniecki, lýsti því að drónið hefði statt á vörubíl nálægt landamærastöðinni Jagodín–Dorohusk, og aðrar heimildir benda á að diplómatíska lestin hafi þegar yfirgefið stöðina vegna drónaváa. Einnig eru ólíkar frásagnir af lestinni sem Johnson var á: Ukrzaliznytsia segir að diplómatísk lest með evrópskum stjórnmálamönnum hafi verið á stöðinni skömmu fyrir árásina og lagt af stað snemma, en Spiegel greinir frá því að önnur sérstök lest sem þurfti að rýma hafi borið Johnson, og David Petraeus er sagður hafa verið á enn öðrum lest á stöðinni á meðan á árásinni stóð.
Baksvið
Pólland hefur um nokkurt skeið undirbúið landamæravarnir gegn mögulegum rússneskum árásum. Hinn svokallaði "Eastern Shield" (Tarcza Wschód) herforrit Póllands felur í sér að herinn, meðal annars tveir verkfræðiregiment, reisi landamæravirki – þar á meðal HESCO Bastion-stíflur – og byggi athugunar- og vörðupósta nálægt landamærum, til að mynda við Dorohusk, Medyka og Korczowa. Landamærastöðin Jagodín–Dorohusk er ein helsta flutningaleiðin á milli Úkraínu og Póllands, og pólskir embættismenn hafa áður bent á að langar biðraðir eldsneytisvagna þar séu sérstaklega viðkvæmar. Þann 10. september hafði Tusk þegar sagt opinberlega að hann vænti þess að pólskar landamærarstöðvar gætu orðið fyrir rússneskum árásum og að hann hefði fengið "nokkuð nákvæma" skýrslu frá CIA.