Danmörk: Rússland stundar njósnir og skipulagningu á njósnum á vegum danskra fyrirtækja sem útvega vöru til Úkraínu
Á innanríkisöryggisráðstefnu í Kaupmannahöfn 7. október sagði Josephína Kristjánsdóttir, yfirmaður greiningardeildar hjá dönsku öryggis- og njósnaþjónustunni (PET), að Rússland hefji skipulagðar njósnaaðgerðir gegn dönskum fyrirtækjum sem útvega vöru til Úkraínu. Samkvæmt PET hefur fjöldi aðgerða aukist verulega síðan í byrjun sumars eftir að Rússland komst að þeirri niðurstöðu að fyrri stórskotárásir hefðu ekki stöðvað stuðning vestrænna NATO-ríkja við Úkraínu. PET segir Rússland nú nota illa undirbúna milliliði, þar á meðal heimilislausa og vímuefnasjúklinga, sem ráðnir eru í gegnum Telegram og önnur samfélagsmiðla.
Helstu atriði
- Josephína Kristjánsdóttir hjá PET sagði 7. október að Rússland hefji njósnaaðgerðir gegn dönskum fyrirtækjum sem útvega vöru til Úkraínu
- Aðgerðum fjölgaði verulega í byrjun sumars eftir að Rússland taldi fyrri stórskotárásir ekki hafa stöðvað stuðning NATO við Úkraínu
- Markmiðin eiga að hafa bein áhrif á víglínuna, einkum vopnaframleiðslu
- Rússland heldur pólitískum tökum á aðgerðunum en áhættuþolti framkvæmdaraðila á vettvangi eykst
- PET segir Rússland sífellt oftar nota illa undirbúna milliliði, þar á meðal heimilislausa og vímuefnasjúklinga, sem ráðnir eru í gegnum Telegram og önnur samfélagsmiðla
- Ráðning hefst oftast á einföldum verkefnum eins og njósnum eða ljósmyndun og þróast í raunverulegar njósnaaðgerðir
- Sendiráð Rússlands í Kaupmannahöfn hafnaði ásökununum og kallaði þær tilefnislausar
Hvers vegna þetta skiptir máli
Yfirlýsing PET markar opinbera viðurkenningu NATO-ríkis á því að Rússland reki njósna- og blendingastríðsátak á yfirráðasvæði bandalagsins, með fyrirtækjum í varnarframleiðslukeðju Úkraínu sem beinum markmiðum. Með því að lýsa því yfir að Rússland noti illa undirbúna milliliði sem ráðna er í gegnum samfélagsmiðla, sýnir danska njósnaþjónustan fram á lækkun þröskuldar fyrir njósnir og mögulega árásir innan Evrópu. Yfirlýsingin fellur inn í mynstur nýlegra tilvika sem rakin eru til Rússlands víðs vegar um álfuna.
Hvað gerðist
Á innanríkisöryggisráðstefnu í Kaupmannahöfn 7. október sagði Josephína Kristjánsdóttir, yfirmaður greiningardeildar hjá dönsku öryggis- og njósnaþjónustunni (PET), að Rússland hefji njósnaaðgerðir gegn dönskum fyrirtækjum sem útvega vöru til Úkraínu. Hún lýsti því sem umtalsverðri hækkun á stigi Rússlands í blendingastríðsátaki sínu. Samkvæmt PET sást mikil skipulagning en afar fáar raunverulegar aðgerðir frá Rússlandi í vor, en í byrjun sumars hóf Rússland að framkvæma mun fleiri aðgerðir. Kristjánsdóttir sagði að Rússland hafi komist að þeirri niðurstöðu að fyrri stórskotárásir hefðu ekki stöðvað stuðning vestrænna NATO-ríkja við Úkraínu, og beini nú sjónum að markmiðum sem hafi bein áhrif á víglínuna, einkum vopnaframleiðslu. PET sagði Moskva halda pólitískum tökum á aðgerðunum en áhættuþolti framkvæmdaraðila á vettvangi fari vaxandi. Kristjánsdóttir vísaði til lista yfir evrópska drone-framleiðendur og íhluti þeirra sem varnarmálaráðuneyti Rússlands birti í apríl og útnefndi sem hugsanleg hernaðarleg markmið. Sendiráð Rússlands í Kaupmannahöfn hafnaði ásökununum og kallaði þær tilefnislausar.
Hvernig úkraínskar heimildir lýsa atburðinum
Úkraínskir fjölmiðlar, sem allir eru í hópi heimilda, leggja áherslu á að danska njósnaþjónustan beini sjónum sínum sérstaklega að fyrirtækjum sem útvega vöru og varnarvörur til Úkraínu, og tengja yfirlýsinguna við eigin viðvaranir Úkraínu. Í byrjun október varaði HUVR (ГУР МО) aðildarríki ESB og NATO við undirbúningi rússneskra njósnaaðgerða á yfirráðasvæðum þeirra. Fréttayfirvöld setja yfirlýsingu PET í samhengi við þetta, og undirstrika að markmiðin séu hluti af varnarframleiðslukeðju Úkraínu.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Sendiráð Rússlands í Kaupmannahöfn hafnaði ásökunum PET og kallaði þær tilefnislausar fullyrðingar danskra yfirvalda, á meðan PET og aðrar vestrænar njósnaþjónustur telja Rússland bera ábyrgð á njósnaátakinu. Úkraínskir fjölmiðlar endurspegla afstöðu vestrænna stofnana án þess að draga úr þeirri gagnsýni.
Baksvið
Í september 2025 varð truflun á flugumferð á sex dönskum flugvöllum, þar á meðal í Kaupmannahöfn, fyrir ESB-ráðstefnu; forsætisráðherra Danmerkur, Mette Frederiksen, kallaði atvikið blendingastríðsárás. Í byrjun september hafði Emil Grøsholm, yfirmaður gagnnjósnadeildar hjá dönsku lögreglunjósnunum (PET), varað við því að Rússland undirbyggi njósnir gegn dönskum varnarfyrirtækjum sem tengjast hernaðaraðstoð við Úkraínu. Í byrjun október var aðildarríkjum ESB og NATO varað við undirbúningi rússneskra njósnaaðgerða. Þann 24. september sagði yfirmaður NATO-stjórnar í Evrópu, hershöfðingi Alexus Grynkewich, að bandalagið efli njósnaviðskipti vegna atburða sem taldir eru tengjast Rússlandi; sama dag varaði danska varnarmálanjósnin við 'litlum en vaxandi' hættu á takmörkuðum rússneskum hernaðarlegum árásum gegn aðliggjandi NATO-ríki. Þann 5. október varaði forstöðumaður þýsku alríkisbundnu njósnarþjónustunnar (BND), Martin Jäger, við auknu 'skuggalandsstríði' Rússlands. Þýsk yfirvöld saka Rússland um tilraun til drone-árásar á Leipzig/Halle-flugvöll í ágúst, og ZMI greindu frá því að rússneskur ríkisborgari, Oleg Levushkin, sem talinn er tengjast rússnesku hernjósninni, hafi líklega staðið að baki þeirri árás. Eistnesk öryggislögregla komst að þeirri niðurstöðu að kveikja í húsnæði varnarfyrirtækisins Milrem Robotics í Tallinn að nóttu til 15. ágúst hafi verið njósnaaðgerð sem pantað var af rússneskum sérþjónustum, og Eistland kallaði til rússnesks stjórnmálamanns vegna málsins.