Mál vegna eldmeyðingar á Hroza 2023 sent til dóms – sjö sakborningar sæta fjarréttarhöldun
Málið vegna rússnesks eldflaugaskots með „Iskander-M“ á kaffihúsið Sputnik í þorpinu Hroza í Kharkiv-fylki, sem drap 59 manns þann 5. október 2023, hefur verið sent til dóms. Sjö sakborningar – tveir bræður sem ákærðir eru fyrir að leiðbeina árásinni og fimm rússneskir herforingjar – verða dæmdir í fjarveru, þar sem allir eru nauðuliggjandi.
Helstu atriði
- Skotið varð 5. október 2023 þegar rússneskt „Iskander-M“ eldflaugahögg rakst á kaffihúsið Sputnik í Hroza í Kharkiv-fylki, á meðan á minningarveizlu stóð eftir endurgreftur úkraínska hermanns.
- 59 létust í árásinni, þar á meðal barn á aldrinum 6–8 ára, og fimm slösuðust.
- Tveir bræður, Volodymyr og Dmytro Mamon, fyrrum íbúar Hroza, eru ákærðir fyrir að miðla hnitum kaffihússins og tíma veizlunnar til rússnesku hersins eftir að hafa unnið með rússneska hernum í hernáminu á Shevchenkove.
- Fimm rússneskir herforingjar eru ákærðir – þ.á.m. yfirmaður 119. eldflaugabrigáda 41. samsetta herhersins í Miðhernumdæmi rússneska hersins – og tengdir mismunandi hlutverkum við undirbúning og framkvæmd skotsins.
- Allir sjö eru í fjarveru dæmdir, því þeir eru ekki í haldi; málið verður tekið fyrir í Industrial-hverfisdómstólnum í Kharkiv.
- Rannsókn stóð í um þrjú ár og fól í sér þrívíða skönnun á vettvangi, rannsókn á eldflaugabrotum og yfir 270 réttarannsóknir.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Árásin er ein verstu einstöku árásirnar gegn úkraínskum borgurum árið 2023. 59 látnir jafngilda um því sem næst sjötta hluta íbúa Hroza fyrir stríð, en þorpið átti um 300 íbúa. Ákæran tengir ekki aðeins rússneska herforingja í skipunarstiganum heldur einnig staðbundna samverkamenn við höggið, sem er tiltölulega sjaldgæft í úkraínskum stríðsglæpamálum. Tilgreind er jafnframt ákveðin rússnesk hernaðareining – 119. eldflaugabrigáda 41. samsetta herhersins Miðhernumdæmis – sem getur skipt máli fyrir frekari rannsóknir og refsiaðgerðir.
Hvað gerðist
Þann 5. október 2023, á meðan á minningarveizlu stóð í kaffihúsinu Sputnik í Hroza í Kharkiv-fylki í kjölfar endurgreftors úkraínska hermanns, þreif rússneskt „Iskander-M“ eldflaugahögg á kaffihúsinu. Því hefur ekki verið ákveðin lokatöluskýrsla: 59 létust – þar á meðal barn – og fimm slösuðust. Sex til átta dögum síðar var lýst yfir þriggja daga sorgarleyfi í Kharkiv-fylki.
Eftir um þriggja ára rannsókn, unnin af rannsóknardeild Öryggisþjónustu Úkralands (SBU) í Kharkiv-fylki í samstarfi við embætti ríkissaksóknara og hermáladeildar hina almennu leyniþjónustu, hefur málið verið sent til dóms. Sjö eru ákærðir. Tveir bræður, Volodymyr og Dmytro Mamon, sem eru sagðir hafa starfað með rússneska hernum í hernáminu á Shevchenkove í Kupíansk-héraði og flúið til Rússlands, eru ákærðir fyrir að hafa miðlað hnitum kaffihússins og tíma veizlunnar, ásamt því að hafa framið landráð og aðstoðað við stríðsglæp. Fimm rússneskir herforingjar eru ákærðir undir ýmsum hlutverkum í skipunarstiganum: yfirmaður stjórnstöðvar andstæðingaskemmda, sá sem lagði fram árásartillögu, yfirmaður starfssviðs sameinaðra afla hersins sem tók endanlega ákvörðun, yfirmaður eldflaugatrópa og stjórnandi 119. eldflaugabrigáda 41. samsetta herhersins Miðhernumdæmis, undir yfirmaður hverra skoti eldflaugunni.
Rannsóknin fól í sér þrívíða skönnun á vettvangi, rannsókn á eldflaugabrotum og sýnilegt endurreisn flugferils eldflaugarinnar og uppskotstaðar hennar, auk yfir 270 réttarannsókna. Allir sjö eru ekki í haldi og verða dæmdir í fjarveru fyrir Industrial-hverfisdómstólnum í Kharkiv.
Hvar frásögnum ber ekki saman
Úkraínskir fjölmiðlar greina á um aldur barnsins sem lést í árásinni: sumar heimildir nefna átta ára barn, aðrar nefnast sex ára dreng – þ.á.m. í fyrstu samantekt dánartölu sama dag. Að öðru leyti greina heimildir ekki marktækt á annan veg.
Baksvið
Hroza er lítið þorp í Kharkiv-fylki sem átti um 300 íbúa fyrir stríð. Þann 5. október 2023 var kaffihúsið Sputnik fullt af íbúum þorpsins sem komu saman til minningar um fallinn hermann úr þorpsinu eftir endurgreftur hans. Rannsóknin, sem stóð yfir í um þrjú ár, leiddi af sér tengingu við ákveðna rússneska herdeild og staðbundna samverkamenn sem flúið höfðu til Rússlands, og málið verður nú tekið fyrir í dómi í Kharkiv.