NYT: Úttektir sýna 1,2 milljarða dollara tap í ukrainskum vopnakaupum
The New York Times birti rannsókn byggða á flokkuðum innri úttektum úkraínskra stjórnvalda á vopnakaupum árin 2024–2025. Samkvæmt úttektunum glataði Úkraína um 1,2 milljörðum dollara árið 2024 vegna svika, sóunar og mistaka í innkaupum. Rannsókin varpar ljósi á tilvik þar sem hætulegir eða ónothæfir sprengjuefni voru afhent hersins og samningar voru gerðir við birgja sem áttu sögu um vanefnda eða rannsóknir á korruptu.
Helstu atriði
- Innri úttektir stjórnvalda sýna að Úkraína glataði um 1,2 milljörðum dollara árið 2024 vegna svika, sóunar og mistaka í vopnakaupum.
- Úttektirnar eru flokkaðar og ná yfir árin 2024–2025.
- Sjö af tíu stærstu hernaðarverktökum Úkraínu fengu nýjar pantanir þrátt fyrir opnar kælirannsóknir, vanefndir eða handtökur stjórnenda.
- Pavlohrad Chemical Plant undir stjórn Leoníds Sjímans afhenti 233.000 ónothæfar sprengjur, margar með gallaða hvellhettur eða knassprautningar.
- Eftir að gallarnir komu í ljós fékk verksmiðjan auknar pantanir, þ.á.m. samning um að útvega nær alla 122 mm fallbyssskreytti fyrir herinn árið 2025.
- Leoníds Sjíman var handtekinn og dæmdur í fimm ára fangelsi í tengslum við annað korruptingsmál.
- Á útboði á eldflaugum árið 2024 (tilboð 4.200, 4.600 og 5.100 dalir á einingu) valdi innkaupastofnunin dýrasta tilboðinu, dótturfyrirtæki Czechoslovak Group, og Úkraína greiddi um 130 milljónir dollara umfram eðlilegt verð.
- Hið opinbera gerði samning við Spetstekhnoexport þrátt fyrir sögu um vanefndir; endurskoðendur sögðu fyrirtækið vanta serbneska útflutningsleyfið og í staðinn var notaður ábyrgðarbréf frá úkraínsku hernaðarstjórninni.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Rannsóknin er mikilvæg vegna þess að hún byggir á innri úttektum úkraínskra stjórnvalda sjálfra og staðreyndir fjárhagslega tjónið í hernaðarinnkaupum í stríðsástandi. Tap upp á 1,2 milljarða dollara árið 2024 nemur umtalsverðum hluta stríðsársins varnarútgjalda. Rannsóknin sýnir jafnframt kerfisbundin vanskil: sömu verktakar fá endurteknar pantanir þrátt fyrir afhendingu á gallaðri eða ónothæfri vöru, og útboðum er lokið með vali á dýrasta tilboðinu. Slíkt hefur bein áhrif á getu hersins til að verjast og á traust gagnvart stuðningsríkjum.
Hvað gerðist
The New York Times greindi frá rannsókn sem byggð var á um 700 blaðsíðum af flokkuðum innri úttektarskýrslum úkraínsku ríkisendurskoðunarinnar og innri endurskoðunardeildar varnarmálaráðuneytisins, sem ná yfir árin 2024 og 2025. Samkvæmt skýrslunum glataði Úkraína um 1,2 milljörðum dollara árið 2024 vegna svika, sóunar og mistaka í vopnakaupum. Endurskoðendur fundu að innkaupastofnunin (Defense Procurement Agency) greiddi oft yfirverð, hóf ekki nægar athuganir á getu verktaka og gerði samninga við aðila með sögu um vanefndir.
Rannsóknin dregur fram tvö afmörkuð tilvik. Hið fyrra varðar ríkisrekna verksmiðjuna Pavlohrad Chemical Plant, sem stýrt er af Leonídi Sjíman, og afhenti 233.000 ónothæfar sprengjur til hersins, margar með gallaða hvellhettur eða knassprautningar. Verksmiðjan hafði áður tilkynnt að hún hefði ekki næga framleiðslugetu, en breytti síðan gögnum sínum án skýringar og hlaut samning. Þegar gallarnir komu í ljós dró innkaupastofnunin ekki af því afgerandi ályktanir, og verksmiðjan fékk síðar auknar pantanir, þ.á.m. samning um að útvega nær alla 122 mm fallbyssskreytti fyrir herinn árið 2025. Sjíman var handtekinn í apríl 2025 og síðar dæmdur í fimm ára fangelsi í öðru korruptingsmáli.
Hið síðara tilvik varðar útboð á eldflaugum árið 2024, þar sem þrjú tilboð voru 4.200, 4.600 og 5.100 dalir á einingu. Allar þrjár vörurnar voru þó framleiddar í sömu verksmiðju í Tyrklandi. Innkaupastofnunin valdi dýrasta tilboðið, dótturfyrirtæki tékkneska Czechoslovak Group, og Úkraína greiddi að sögn um 130 milljónir dollara umfram lággmarksverð. Í öðru máli reyndi innkaupastofnunin að kaupa sovéskar eldflaugar frá serbneskum framleiðanda í gegnum milliliði vegna vináttu Serbíu og Rússlands. Samið var við Spetstekhnoexport þrátt fyrir sögu um vanefndir, og endurskoðendur sögðu að fyrirtækið hefði ekki heldur serbneska útflutningsleyfið; í staðinn var notast við ábyrgðarbréf frá úkraínsku hernaðarstjórninni, sem endurskoðendur efast um lagastoð þess. Spetstekhnoexport notaði bandaríska fyrirtækið Regulus Global sem undirverktaka. Þáverandi varnarmálaráðherra, Rustem Umjerov, lagði til að milliliðir yrðu fjarlægðir.
Baksvið
Defense Procurement Agency er úkraínsk ríkisstofnun sem ber ábyrgð á samningum um vopn og hernaðarvörur. Serbía viðheldur vingjarnlegum samskiptum við Rússland, sem torveldar bein kaup Úkraínu á sovéskum skotum frá serbneskum framleiðendum. Czechoslovak Group er tékknesk varnaðarsamstæða, en dótturfyrirtæki hennar vann útboðið á eldflaugum sem fjallað er um.